Zespół Szkół Ekonomicznych i Mundurowych w Chełmie, część klas ma religię w środku planu, szkoła wymusza oświadczenia o nieuczęszczaniu i przejmowaniu opieki na czas katechezy – skarga fundacji do Kuratorium Oświaty w Lublinie

Lublin, 16 września 2025 r.

Do Dyrekcji Zespołu Szkół Ekonomicznych
i Mundurowych w Chełmie
im gen. Władysława Andersa
ul. Henryka Sienkiewicza 22,
22-100 Chełm
e-mail: ekonomy@zseim.edu.pl

Szanowni Państwo,

Działając imieniem Fundacji Wolność od Religii, w ramach prowadzonej kampanii społecznej na rzecz przestrzegania w naszym kraju prawa oświatowego zwracam się z wnioskiem o umieszczenie religii katolickiej na pierwszej lub ostatniej godzinie lekcyjnej w planach zajęć wszystkich uczniów.

Chcemy zwrócić Państwa uwagę, iż z dniem 1 września 2025 roku weszło w życie  Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. poz. 66), zgodnie z którym nauka religii w szkołach odbywa się w wymiarze jednej godziny tygodniowo, która musi być organizowana bezpośrednio przed rozpoczęciem obowiązkowych zajęć edukacyjnych lub bezpośrednio po ich zakończeniu. 

§ 8 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 983 z późn. zm.). uzyskał następujące brzmienie: „Nauka religii w przedszkolach odbywa się w wymiarze dwóch zajęć przedszkolnych tygodniowo, a w szkołach – w wymiarze jednej godziny lekcyjnej tygodniowo”. Zmieniające rozporządzenie wprowadza również §8a do wspomnianego rozporządzenia, zgodnie z którym „nauka religii lub etyki jest organizowana bezpośrednio przed rozpoczęciem obowiązkowych zajęć edukacyjnych, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, przewidzianych dla ucznia w danym dniu albo bezpośrednio po zakończeniu tych zajęć”.  Ust. 2 wspomnianego dodanego §8a rozporządzenia wprowadza jednak wyjątek umożliwiający organizację zajęć religii lub etyki w trakcie lekcji (w środku dnia), ale tylko 1.) w przypadku szkół podstawowych i 2.) gdy według stanu na dzień 15 września danego roku szkolnego, uczestniczą w religii lub etyki wszyscy uczniowie danego oddziału. 

Powyższe oznacza, że w przypadku szkół ponadpodstawowych lekcja religii lub etyki musi być  zawsze organizowana przed lub po zajęciach szkolnych, niezależnie od liczby zapisanych osób.

Ponadto na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, działając imieniem Fundacji Wolność od Religii z siedzibą w Lublinie, w ramach prowadzonej działalności, wnoszę o udostępnienie informacji publicznej poprzez udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy szkoła zbiera oświadczenia rodziców w sprawie udziału ich dzieci w lekcjach religii lub/i etyki przed dopuszczeniem ich (niepełnoletnich) do udziału w tych zajęciach (chodzi o klasy pierwsze)?
2. Czy w dzienniku elektronicznym uczniowie klas pierwszych nieuczestniczący w dodatkowych zajęciach katechezy mają wpisane przez katechetów zwolnienie („zw”) lub „nieobecność” do czasu „zapisania” na religię?
3. W jaki sposób wyrażane jest życzenie rodziców lub pełnoletnich uczniów w sprawie uczęszczania na lekcje religii lub/i etyki? Jeśli jest to druk prosimy o udostępnienie treści druku.
4. Czy w druku, którym posługuje się szkoła uwzględniono możliwość organizowania przez szkołę zajęć z religii innej niż rzymskokatolicka np. prawosławnej lub etyki?
5. Czy i w jaki sposób rodzice oraz uczniowie informowani są o prawie do uczęszczania na lekcje etyki (w tym o możliwości udziału w lekcjach religii i etyki jednocześnie)?
6. Czy w szkole organizowane są lekcje etyki dla chętnych uczniów?
7. Czy lekcje etyki były organizowane w uprzednim roku szkolnym 2024/2025?
8. Ile oświadczeń wskazujących na życzenie rodziców co do udziału ich dzieci w lekcjach etyki szkoła otrzymała w roku szkolnym 2023/2024 oraz w 2022/2023?
9. Jeżeli szkoła otrzymała od rodziców lub pełnoletnich uczniów oświadczenia wskazujące na ich życzenie udziału w lekcjach etyki w ostatnich trzech latach, czy udział w lekcjach został uczniom zapewniony? Jeżeli chętni uczniowie nie uczęszczali na lekcje etyki, pomimo uprzedniego wyrażenia życzenia, proszę o wskazanie powodu i informacji przekazanej zainteresowanym rodzicom/uczniom, a także czy szkoła ewentualnie przekazała otrzymane oświadczenia rodziców do organu zarządzającego szkołą?
10. Czy w planach zajęć uczniów zapisanych na etykę w poprzednim roku szkolnym, przedmiot jest widoczny analogicznie do katechezy, już z dniem 1 września?
11. Ilu uczniów uczęszcza do szkoły w roku 2025/2026?
12. Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców (lub jako pełnoletni zapisali się samodzielnie) na zajęcia religii rzymskokatolickiej?
13. Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców (lub jako pełnoletni zapisali się samodzielnie) na zajęcia religii prawosławnej?
14. Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców (lub jako pełnoletni zapisali się samodzielnie) na lekcje etyki?
15. Ilu uczniów nie uczęszczających na zajęcia religii ma w swoim planie zajęć „okienka” na dzień 16 września 2025?
16. Ilu uczniów uczęszczających na zajęcia religii ma w swoim planie „okienka”?
17. W ilu oddziałach w szkole zajęcia religii rzymskokatolickiej organizowane są przed lub po bloku zajęć obowiązkowych uczniów?
18. W ilu oddziałach w szkole zajęcia religii rzymskokatolickiej organizowane są „w środku” zajęć obowiązkowych uczniów?
19. Ile godzin „okienek” w swoich tygodniowych planach zajęć mają nauczyciele katecheci w roku szkolnym 2025/2026? Przez „okienko” rozumiemy spowodowane ułożeniem planu relatywnie krótkie – długości 1-2 lekcji przerwy, w czasie których nauczyciel nie prowadzi swoich lekcji. Prosimy nie uwzględniać jako „okienek” planu zakładającego, że nauczyciel przychodzi do szkoły dwa razy dziennie – rano i po południu.

Wskazuję również, iż zgodnie z art. 13 ust. 1 Ustawy Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku.

Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy, określam następujący sposób i formę udostępnienia żądanych informacji, tj. wysyłka na wskazany adres e-mail fundacja.wor@gmail.com,  jako załącznik do korespondencji elektronicznej.

Z wyrazami szacunku

Dorota Wójcik
prezeska zarządu

Dnia 2 października 2025 r. wpłynęła odpowiedź dyrekcji szkoły, z której wynika, iż szkoła co roku wymusza oświadczenia negatywne w sprawie nieuczęszczania na zajęcia religii oraz oświadczenia o „zwolnieniu” z obecności w szkole (osób niezapisanych na katechezę) i przejmowaniu odpowiedzialności. W szkole są 2 oddziały, w których lekcje religii organizowane są w bloku zajęć obowiązkowych.

W dniu 14 października 2025 r. fundacja wysłała skargę do Lubelskiego Kuratora Oświaty.

Lublin, 14 października 2025 r.

 Szanowny Pan Tomasz Szabłowski
Lubelski Kurator Oświaty
Kuratorium Oświaty w Lublinie
ul. 3 Maja 6
20-950 Lublin
e-mail: kuratorium@kuratorium.lublin.pl

 

WYSTĄPIENIE DO KURATORA OŚWIATY W SPRAWIE NIEPRAWIDŁOWOŚCI WRAZ Z WNIOSKIEM O ZAJĘCIE SIĘ SPRAWĄ

Wnoszę o interwencję w opisanej poniżej sprawie i podjęcie odpowiednich środków nadzorczych ze względu na występujące w Zespole Szkół Ekonomicznych i Mundurowych w Chełmie im gen. Władysława Andersa ul. Henryka Sienkiewicza 22, 22-100, Chełm nieprawidłowości w postaci naruszania przepisów oświatowych oraz dyskryminacji uczennic i uczniów nieuczęszczających na nieobowiązkowe zajęcia religii rzymskokatolickiej.

               Wskazuję, iż podjęcie interwencji w sprawie jest niezbędne zarówno w związku z nieprzestrzeganiem przez szkołę Prawa oświatowego, ale także na podstawie art. 55 ust. 2 pkt 5 Prawa oświatowego, zgodnie z którym nadzorowi podlega w szczególności    przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach.

Fundacja otrzymała od rodziców uczniów uczęszczających do placówki informacje o umieszczaniu katechezy w bloku zajęć obowiązkowych. Zapytaliśmy o to dyrekcję szkoły i informacja została w części potwierdzona.

W korespondencji ze szkołą zadaliśmy pytania w trybie UDIP. Na pytanie: „w ilu oddziałach w szkole zajęcia religii rzymskokatolickiej organizowane są przed lub po bloku zajęć obowiązkowych uczniów?” otrzymaliśmy odpowiedź: „ w 20 oddziałach”. Natomiast na pytanie: „w ilu oddziałach w szkole zajęcia religii rzymskokatolickiej organizowane są <<w środku>> zajęć obowiązkowych uczniów?” otrzymaliśmy odpowiedź, że w „2-za zgodą pełnoletnich Uczniów”.

Natomiast z informacji otrzymanych od uczniów i rodziców wnioskujemy, że religia jest w środku planów zajęć uczniów w większej ilości oddziałów. Prosimy Kuratora o zweryfikowanie oświadczenia dyrekcji szkoły i dokonanie kontroli planów zajęć uczniów.

Chcemy też zauważyć, że zmiany w prawie nie uwzględniają żadnych wyjątków, w tym wyjątku „za zgodą uczniów”. Obowiązkiem szkół jest zapobiegać dyskryminacji uczniów poprzez ustalenie planu lekcji zgodnie z wytycznymi MEN.

Ponadto dyrekcja szkoły w odpowiedzi na naszą prośbę załączyła druk oświadczenia w sprawie udziału w nadobowiązkowych zajęciach religii rzymskokatolickiej, w którym zauważamy wiele nieprawidłowości:

1. Wymuszanie oświadczeń negatywnych w sprawie udziału w zajęciach z religii (syn/córka NIE BĘDZIE UCZĘSZCZAĆ ZA ZAJĘCIA RELIGII)

Jak wskazuje Konstytucja RP i Prawo oświatowe rodzice samodzielnie występują do szkoły z ewentualnym życzeniem odnośnie uczestniczenia ich dzieci w lekcjach religii danego wyznania oraz w uroczystościach religijnych lub też biorą w nich dobrowolny udział na zaproszenie katechetów.     

Nie jest dopuszczalne przez przepisy prawa odbieranie przez szkołę od rodziców lub uczniów oświadczeń (negatywnych deklaracji) wskazujących, że uczeń nie będzie uczęszczał na religię lub etykę lub też przedkładanie rodzicom wzorów oświadczeń, które preferują wybór zajęć z jakiejkolwiek religii lub z etyki.  

Procedura przyjmowania przedmiotowych oświadczeń od rodziców nie może bowiem naruszać dyspozycji art. 53 ust. 7 Konstytucji RP, który wskazuje, że Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawniania swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania, a także Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 roku w  sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.

Na mocy § 1 ust. 1 Rozporządzenia MEN z dnia 14 kwietnia 1992 roku, §1 ust. 1  W publicznych przedszkolach i oddziałach przedszkolnych w publicznych szkołach podstawowych, zwanych dalej „przedszkolami”, organizuje się naukę religii na życzenie rodziców. W publicznych szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych, zwanych dalej „szkołami”, organizuje się naukę religii i etyki:

1) w szkołach podstawowych – na życzenie rodziców;

2) w szkołach ponadpodstawowych – na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów; po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii i etyki decydują uczniowie.

1a.  W przedszkolach zajęcia religii uwzględnia się w ramowym rozkładzie dnia. W szkołach zajęcia religii i etyki uwzględnia się w tygodniowym rozkładzie zajęć.

2. Życzenie, o którym mowa w ust. 1, jest wyrażane w formie pisemnego oświadczenia. Oświadczenie nie musi być ponawiane w kolejnym roku szkolnym, może jednak zostać zmienione.

3.Uczestniczenie lub nieuczestniczenie w przedszkolnej albo szkolnej nauce religii lub etyki nie może być powodem dyskryminacji przez kogokolwiek w jakiejkolwiek formie.

Przyjęta przez szkołę procedura nie może również kolidować z art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. Nr 29, poz. 155) przez naruszający prawo do milczenia wymóg negatywnego oświadczenia woli.

Stanowisko ministra edukacji opublikowane na portalu ministerstwa w dniu 20 września 2016 r. brzmi: Oświadczenia w sprawie udziału ucznia w zajęciach z religii i/lub etyki, istotne dla organizacji pracy szkoły, są dokumentami zawierającymi dane osobowe. Zatem informacje w nich zawarte mogą być przetwarzane zgodnie z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych. Religia (określonego wyznania) i etyka są zajęciami, w których uczeń uczestniczy na zasadzie dobrowolnego wyboru. Podstawą udziału ucznia w zajęciach z religii, z etyki lub w zajęciach z obu przedmiotów jest życzenie wyrażone w formie pisemnego oświadczenia złożonego przez rodziców (opiekunów prawnych) lub pełnoletniego ucznia. Szkoła nie może domagać się od rodziców lub pełnoletniego ucznia oświadczenia o nieuczęszczaniu na lekcje religii lub etyki. Należy jednak poinformować szkołę,  także w formie pisemnego oświadczenia o ewentualnym wycofaniu wcześniej złożonego oświadczenia deklarującego udział ucznia w zajęciach z religii i/lub etyki.

2) Ponadto szkoła domaga się wypełniania przez rodziców druku ZWALNIANIA DZIECKA Z OBECNOŚCI NA KATECHEZIE I PRZEJMOWANIA OPIEKI. Wnoszę o dopilnowanie zaprzestania tej praktyki tj. wymuszaniu obecności w szkole podczas dodatkowych zajęć religii wobec uczniów, którzy nie zostali zapisani na zajęcia religii rzymskokatolickiej.

Nakaz pozostawania ucznia w szkole z powodu organizowania zajęć nadobowiązkowych, na które uczeń ten nie jest zapisany, wbrew jego woli i woli jego rodziców, jest naruszeniem podstawowych praw człowieka, a także wprost próbą wymuszania przez dyrekcję uczęszczania na lekcje religii. Uczniowie pozostają w szkole bez wyraźnej potrzeby, a ich rodzice mogą odebrać ów obowiązek jako szykanę oraz próbę wymuszenia udziału w katechezie

Praktyka wymuszania obecności w szkole osób nieuczęszczających na katechezę przeczy zapisom Konstytucji, m.in. z art. 53 ust. 3 i ust. 4 w związku z art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, podkreślającemu że rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami; religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wolność sumienia i religii innych osób.

Zwracam również uwagę, iż program obejmujący dziennik elektroniczny umożliwia utworzenie dla zajęć religii tzw. „klasy wirtualnej”. Nie ma żadnego uzasadnienia dla prowadzenia dziennika elektronicznego w taki sposób, by rodzice, którzy nie życzą sobie, aby ich dzieci uczestniczyły w zajęciach religii otrzymywali powiadomienia lub informacje o takich zajęciach za pośrednictwem dziennika elektronicznego czy też, co gorsza, by katecheci mieli dostęp do danych osobowych wspomnianej grupy rodziców, a w dzienniku elektronicznym odnotowywano nieobecność ucznia podczas zajęć religii w sytuacji, gdy dziecko nie było w ogóle zapisane na dodatkową katechezę.

Rodzic ucznia, który nie został zapisany na lekcje religii nie powinien widzieć tego przedmiotu w planie zajęć dziecka. Co za tym idzie dziecko nie ma obowiązku przebywania w szkole, a szkoła nie ma obowiązku „opiekowania się” nim, zaś rodzice nie muszą „przejmować opieki na skutek rezygnacji z udziału w religii”.

W ocenie fundacji konieczność pozostawania ucznia niezapisanego na katechezę pod opieką szkoły nie ma podstaw prawnych szczególnie, jeśli dotyczy pierwszej lub/i ostatniej godziny lekcyjnej, na której dla danego oddziału odbywa się wyłącznie dodatkowy i nieobowiązkowy przedmiot. Podstawą domniemania obowiązku pozostawania uczniów nie objętych katechizacją podczas jej trwania w szkole nie może być § 3 ust. 3 rozporządzenia dotyczącego nauki religii, gdyż wykładnia funkcjonalna i celowa tego przepisu wskazują na konieczność jego stosowania w sytuacji, gdy lekcja religii znajduje się w środku zajęć lekcyjnych danego dnia (nie jako pierwsza i nie jako ostatnia godzina lekcyjna). Ratio legis wskazanego przepisu nie było bowiem ograniczenie praw uczniów i konieczność przebywania w szkole mimo braku innych zajęć lekcyjnych w tym czasie i jednocześnie nieuczęszczania na lekcje religii.

Zwracamy też uwagę, że wprowadzenie od bieżącego roku szkolnego obowiązku umieszczania katechezy przed lub po obowiązkowych lekcjach ma na celu ukrócenie szeregu, począwszy od opisanej powyżej, dolegliwości oraz praktyk o charakterze dyskryminacyjnym dotyczących osób niezapisanych na lekcje religii katolickiej.

3) WYMUSZANIE SKŁADANIA OŚWIADCZEŃ W SPRAWIE UDZIAŁU W ZAJĘCIACH RELIGII NA POCZĄTKU KAŻDEGO ROKU SZKOLNEGO.

Rozporządzenie dot. nauki religii wskazuje, iż „Życzenie, o którym mowa w ust. 1, jest wyrażane w formie pisemnego oświadczenia. Oświadczenie nie musi być ponawiane w kolejnym roku szkolnym”.

Prosimy o zobowiązanie szkoły do zastosowania się do powyższego. Nie ma potrzeby wymagania od rodziców ponawiania oświadczeń o tej samej treści, w przypadku zmiany oświadczenia rodzice zgłoszą się do szkoły sami.

W związku z powyższym wnosimy o:

– przeprowadzenie kontroli doraźnej,

– przekazanie fundacji treści protokołów pokontrolnych, w tym zaleceń pokontrolnych, jeśli takowe zostaną sformułowane,

– w szczególności prosimy o zobligowanie szkoły do organizacji zajęć z etyki i religii (w tym zbieranych oświadczeń) zgodnie z prawem stanowionym, w tym gwarancjami Konstytucji RP, Prawem oświatowym, szczególnie rozporządzeniem MEN w przedmiotowej sprawie oraz RODO.

Z poważaniem

Dorota Wójcik
prezeska zarządu

Załączniki:

1. Pismo fundacji do dyrekcji ZSE i Mundurowych w Chełmie z dnia 16 września 2025 r.
2. Odpowiedź dyrekcji szkoły z dnia 2 października 2025 r.

W dniu 17 listopada 2025 r. wpłynęło pismo z Lubelskiego Kuratorium Oświaty z informacją, że sprawa zostanie rozpatrzona w terminie do 7 grudnia 2025 r. ze względu na przejście wizytatora KO w Lublinie, Delegatura w Chełmie na emeryturę i przekazanie powyższej sprawy innemu wizytatorowi.

W dniu 3 grudnia 2025 r. wpłynęła odpowiedź kuratorium. Kuratorium przeprowadziło kontrolę w szkole a skarga fundacji została uznana za zasadną w części dotyczącej religii umieszczanej przez dyrekcję w środku planów zajęć uczniów (w 12 oddziałach) i bezprawnego wymuszania oświadczeń negatywnych w sprawie udziału w katechezie.

W tym miejscu chcemy przypomnieć, że w odpowiedzi na wniosek fundacji o udostępnienie informacji publicznej dyrektor szkoły kłamała, że religia jest w środku planów zajęć wyłącznie w 2 oddziałach (za zgodą pełnoletnich uczniów).

Ponadto, na co zwracaliśmy uwagę w swojej korespondencji, w przedkładanym rodzicom druku oświadczenia nie było możliwości wyboru etyki ani religii innego niż katolickie wyznania, jak również widoczny był wpis, iż: „jednocześnie zwracam się z prośbą o zwolnienie syna/córki z obowiązku obecności na w/w zajęciach, jeśli są one na pierwszej lub ostatniej lekcji”, co – jak informuje wizytator z kuratorium – „świadczy o tym, że obecności uczniów nieuczęszczających na zajęcia z religii były traktowane jako obowiązkowe, a nie jako nadobowiązkowe. Ponadto rodzic podpisywał oświadczenie, w którym umieszczono zapis, cyt. „Biorę na siebie pełną odpowiedzialność prawną za pobyt i bezpieczeństwo syna lub córki w tym czasie poza terenem szkoły”.

W protokole z kontroli znalazła się informacja iż: „szkoła domagała się wypełniania przez rodziców uczniów nieuczestniczących w zajęciach z religii oświadczenia, w którym jeden z zapisów dotyczył zwalniania dziecka z obowiązku obecności na ww. zajęciach i przejmowania nad nim opieki, co jest niezgodne z przepisami prawa oświatowego, gdyż zajęcia z religii są zajęciami nadobowiązkowymi, a ponadto mogło to sugerować próbę wymuszenia przez szkołę uczestnictwa uczniów w katechezie.”

Z protokołu kontroli: „Zaleca się aby szkoła zaprzestała podejmowania działań zmierzających do wymuszania obecności w szkole uczniów nieuczestniczących w zajęciach z religii, obowiązku zwalniania ich przez rodzica i przejmowania przez niego opieki nad dzieckiem w sytuacji, gdy ta lekcja znajduje się na początku lub na końcu zajęć lekcyjnych. Brak złożenia oświadczenia oznacza brak udziału ucznia w ww. zajęciach i brak podstaw do kierowania wobec niego jakichkolwiek żądań, gdyż może być to dla niego dyskryminujące”.

Pełna treść pisma i protokół kontroli: