Grupa posłów PiS wniosła projekt ustawy w sprawie wyłączenia dzwonów kościelnych spod limitów hałasu – zgłosiliśmy opinię fundacji w ramach konsultacji społecznych

Aktualności Działania Przestrzeń publiczna

  Lublin, 15 października 2026 r.

Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Kancelaria Sejmu
ul. Wiejska 4/6/8
00-902 Warszawa

OPINIA

w sprawie poselskiego projektu ustawy  o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska (druk nr 3172, sygn. RPW/31346/2026)

  1. Uwagi wstępne
  2. Obowiązujący stan prawny
  3. Założenia projektu i opiniowanie
  1. Uwagi wstępne
  1. Konsultowany projekt o sygn. RPW/31346/26, druk nr 3172, złożony został przez grupę posłów (partii Prawo i Sprawiedliwość) na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, działających na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej[1] oraz art. 32 ust. 2 Uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej[2]. Na potrzeby opinii określany będzie jako „Projekt”.
  2. Fundacja Wolność od Religii z siedzibą w Lublinie, składająca uwagi do Projektu w ramach konsultacji społecznych, określana będzie na potrzeby opinii jako „Fundacja”.  Przedmiotowe stanowisko w dalszej części określane będzie jako „Opinia”.
  3. Projekt dotyczy przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 647 z późn. zm.). Ten akt prawny określany będzie na potrzeby opinii jako „p.o.ś”.
  4. Założeniem projektodawców jest zmiana brzmienia dwóch przepisów tejże ustawy, art. 115a ust. 2 p.o.ś („Jeżeli hałas powstaje w związku z eksploatacją dróg, linii kolejowych, linii tramwajowych, kolei linowych, portów oraz lotnisk lub z działalnością osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą, decyzji, o której mowa w ust. 1, nie wydaje się.”) oraz art. 156 ust. 2 p.o.ś. („Przepisu ust. 1 nie stosuje się do okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, a także podawania do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu.”).

II. Obowiązujący stan prawny

  1. Art. 115a p.o.ś. zlokalizowany jest w dziale V ustawy, poświęconym ochronie przed hałasem i reguluje procedurę wydawania decyzji administracyjnej w przedmiocie dopuszczalnego poziomu hałasu (ust. 1) w przypadku, gdy przekroczenie to następuje poza zakładem w wyniku jego działalności.
  2. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym trafnie wskazuje się, iż art. 115a ust. 1 p.o.ś. zasadniczo obliguje organ ochrony środowiska do wydania decyzji w przedmiocie dopuszczalnego poziomu hałasu w przypadku, gdy przekroczone są wskaźniki hałasu niezależnie od tego, czy przekroczenie to miało charakter incydentalny, czy też powtarzalny[3]. Co do zasady, informacje o przekroczeniu dopuszczalnych norm hałasu są uzyskiwane przez organ ochrony środowiska w trakcie przeprowadzania czynności kontrolnych na podstawie art. 379 p.o.ś. lub na podstawie wystąpienia, uregulowanego w treści na podstawie art. 16 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (dalej „i.o.ś”)[4]. W postępowaniu prowadzonym w sprawie wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. będą miały co najmniej wszystkie podmioty, które zlokalizowane są w bezpośrednim sąsiedztwie obiektu, z działalnością którego wiąże się emisja hałasu[5]. Art. 115a ust. 2 p.o.ś. zawiera zamknięty okoliczności, których zaistnienie nie może skutkować wydaniem decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu. Takiego postępowania nie wszczyna się (jako bezprzedmiotowego), zainicjowane zaś winno zostać umorzone na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. Art. 115a ust. 3 i 4 p.o.ś. określają kolejną obligatoryjne oraz fakultatywne elementy decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu, wydawanej przez organ ochrony środowiska. Postępowanie w sprawie wydania decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu wszczynane jest z urzędu (art. 115a ust. 5 p.o.ś.), przesłanki zmiany decyzji wskazano w ust. 7.
  3. Art. 156 p.o.ś. zlokalizowany jest w tytule III, dotyczącym przeciwdziałania zanieczyszczeniom. W przepisie tym zawarto zakaz używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe (ust. 1). Zakaz ten wynika bezpośrednio z mocy prawa i jego skuteczność nie wymaga indywidualizacji w formie decyzji administracyjnej. Wyjątki od zakazu wskazano w ust. 2, zgodnie z którym nie stosuje się go do okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, a także podawania do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu. Naruszenie zakazu z art. 156 p.o.ś. skutkować może odpowiedzialnością wykroczeniową. Zgodnie z treścią art. 343 ust. 1 p.o.ś. naruszenie zakazów używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających określony w art. 156 ust. 1 zagrożone jest karą grzywny.
  4. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie przyjęty jest pogląd, zgodnie z którym budynek kościoła bądź kaplicy może być uznany za zakład w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś., instalacją jest działające w nich nagłośnienie, do których zaliczyć należy dzwony tradycyjne lub elektroniczne[6]. Co więcej, niezależnie od sposobu uruchamiania dzwonów, całość tworzy stacjonarne urządzenie techniczne – instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś[7]. Parafia, jako podmiot posiadający tytuł prawny do terenu, na którym prowadzi instalacje, stanowi zakład w ujęciu art. 3 pkt 48 p.o.ś[8].
  5. Co się zaś tyczy wyjątków od zakazu wskazanego w art. 156 ust. 1 p.o.ś., zakaz stosowania instalacji nagłaśniającej nie dotyczy uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, przy czym wyjątek ten nie odnosi się do „kultu religijnego”, lecz do „uroczystości i imprez” z tym kultem związanych[9].

III. Założenia Projektu i opiniowanie

  1. Projektodawcy wskazują, iż ich zamierzeniem jest przeciwdziałanie naruszaniu swobody kultu religijnego, do którego ma dochodzić poprzez niezasadne inicjowanie i prowadzenie postępowań na podstawie przepisów p.o.ś. w stosunku do parafii.
  2. Po zmianach wskazanych w Projekcie art. 115a ust. 2 ma brzmieć następująco: „2. Jeżeli hałas powstaje w związku z eksploatacją instalacji lub systemów nagłaśniających dotyczących kultu religijnego, dróg, linii kolejowych, linii tramwajowych, kolei linowych, portów oraz lotnisk lub z działalnością osoby fizycznej niebędącej przedsiębiorcą, decyzji, o której mowa w ust. 1, nie wydaje się.”;
  3. Postulowana zmiana prowadzi do wyłączenia spod reżimu decyzji takiego stanu rzeczy, w którym hałas powstaje w związku z eksploatacją instalacji lub systemów nagłaśniających dotyczących kultu religijnego.
  4. Po zmianach zawartych w Projekcie art. 156 ust. 2 p.o.ś. ma mieć następujące brzmienie: „2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się w związku z praktykowaniem kultu religijnego, do okazjonalnych uroczystości, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, a także podawania do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu.”.
  5. Postulowana zmiana polega na wyłączeniu zakazu z art. 156 ust.1 p.o.ś. w przypadku, gdy do używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających dochodzi w związku z praktykowaniem kultu religijnego.
  6. Fundacja wskazuje, iż przedstawione w Projekcie propozycje zmiany zapisów ustawy p.o.ś. są chybione, projektodawcy zaś nie przedstawili przemawiających racji za zmianą obowiązujących przepisów prawa.
  7. Trafnie w doktrynie[10] genezę ochrony przed emisjami dźwiękowymi upatruje się w art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności[11]. § 1 wskazuje, iż „Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji.”, § 2 zaś: „Niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Innymi słowy, przepis ten ma gwarantować życie w godnych warunkach. Nadmienić należy, iż ochrona ta przewidziana jest także na gruncie  rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1139 w sprawie wspólnych zasad w dziedzinie lotnictwa cywilnego i utworzenia Agencji Unii Europejskiej ds. Bezpieczeństwa Lotniczego oraz zmieniające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 2111/2005, (WE) nr 1008/2008, (UE) nr 996/2010, (UE) nr 376/2014 i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/30/UE i 2014/53/UE, jak także uchylające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 552/2004 i (WE) nr 216/2008 i rozporządzenie Rady (EWG) nr 3922/91 (Dz.Urz. UE L 212, s. 1),
  8. Jako przykłady naruszeń art. 8 § 1 EKPCz w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej „ETPCz”) wskazuje się zakłócenie spokojnego korzystania z własnego mieszkania przez organy publiczne, takie jak na przykład hałas i inne uciążliwości wynikające z codziennej działalności posterunku policji oraz tymczasowych aresztów znajdujących się w piwnicy budynku mieszkalnego skarżącego (sprawa Yevgeniy Dmitriyev przeciwko Rosji, 2020, §§ 33 i 53).
  9. Trafnie w orzecznictwie ETPCz wskazuje się, iż ochronie z art. 8 EKPCz podlegać może osoba, która jest bezpośrednio i poważnie narażona na hałas lub inne zanieczyszczenia, problemy z sąsiadami i inne uciążliwości, a także działania powodujące zanieczyszczenie i potencjalnie niebezpieczne, może powstać kwestia podlegająca art. 8 (przykładowo: sprawy Hatton i inni przeciwko Królestwu [GC], 2003, § 96; Moreno Gómez przeciwko Hiszpanii, 2004, § 53, Grimkovskaya przeciwko Ukrainie, 201, Kolyadenko i inni przeciwko Rosji, 2012; Đorđević przeciwko Serbii, 2025). W oznaczonej przez WoR sprawie, ETPCz nie tylko stwierdził, iż doszło do naruszenia art. 8 EKPCZ, lecz wskazał, iż prawo do poszanowania mieszkania chronione przez art. 8 EKPCz powinno być rozumiane „nie tylko jako prawo do zwykłej przestrzeni  zycznej, ale także do spokojnego korzystania z tej przestrzeni”, które to  może być zakłócone nie tylko przez materialne naruszenia, ale także przez hałas, emisje, zapachy lub inne formy ingerencji. Trybunał wskazał, iż władze Państwa-Strony zezwoliły na działalność klubów nocnych pomimo zleconej przez nie opinii biegłego, z której wynikało, że ma miejsce „nasycenie akustyczne” spowodowane poziomem hałasu, znacznie przekraczające dozwolone limity. W konsekwencji ETPCz uznał, iż doszło do naruszenia przez władze miasta pozytywnych obowiązków wynikających z art. 8 Konwencji na szkodę skarżącego.
  10. Wskazać zatem należy, iż prawo do poszanowania mieszkania oznacza nie tylko uprawnienie do ochrony rzeczywistej przestrzeni fizycznej, lecz także prawo do spokojnego korzystania z tej przestrzeni. Może to wiązać się z koniecznością podjęcia określonych działań przez władze, zwłaszcza w zakresie egzekwowania orzeczeń sądowych (Cvijetić przeciwko Chorwacji, 2004, §§ 51–53).
  11. Co istotne, w postępowaniach dotyczących zakłócania prawa do poszanowania mieszkania, Państwa-Strony dysponują – co do zasady-  szerokim marginesem swobody (por. sprawa Noack i inni przeciwko Niemcom, 2000).
  12. W konsekwencji wskazać należy, iż prawo do życia w środowisku wolnym od nadmiernego hałasu zalicza się do podstawowych praw człowieka, które muszą gwarantować wszystkie Państwa-Strony. Ochrona ta stanowi istotny punkt odniesienia w procesie stanowienia krajowego prawa miejscowego, jak także w zakresie wydawania jednostkowych aktów administracyjnych (mowa jest w szczególności o decyzjach wydawanych na mocy art. 115a p.o.ś.).
  13. Po pierwsze, projektodawcy wskazują w uzasadnieniu Projektu, iż impulsem do zmian w prawie jest konflikt pomiędzy swobodą wyznań i związanym z tym kultem religijnym a przepisami p.o.ś.  dotyczącym jednostki osobowej. Tymczasem zarówno art. 9 EKPCz, statuujący wolność myśli, sumienia i wyznania, jak i art. 8 EKPCz, wyrywkowo opisany powyżej, pozostają w równowadze w sferze ochrony prawnej, żaden ze wskazanych przepisów nie jest nacechowany nadrzędnością. Nadto, jak zostało przedstawione w Opinii, ochrona z art. 8 EKPCz przynależy każdej jednostce i traktowana jest na równi z przewidzianą w art. 9 EKPCz. W ocenie Fundacji, projektodawcy podejmują nieudolną próbę minimalizacji ochrony przewidzianej dla życia w środowisku wolnym od nadmiernego hałasu poprzez zestawienie jej z dobrem wyłącznie jednostkowym, starając się w ten sposób wykazać, iż spory pomiędzy emitentami hałasu (parafiami) w istocie mają naturę opartą na aksjologii, podczas gdy mowa jest o dwóch równie istotnych sferach ochrony prawnej. Prawo do życia w środowisku wolnym od uciążliwości hałasowych jest jednym z podstawowych praw człowieka. Nadto uwagę Fundacji zwróciło zestawienie wolności sumienia i wyznania w ujęciu ogółu z ochroną jednostki osobowej na mocy przepisów p.o.ś. Jest to zestawienie wadliwie, nie oddające doniosłości ochrony wynikającej z art. 8 EKPCz, która również ma w swej istocie relewancję kolektywną.
  14. Po drugie, określenie przez projektodawców samego tła nowelizacji, jako sporu pomiędzy wolnością sumienia i wyznania a przepisami p.o.ś., także jest chybione. Decyzje wydawana na kanwie art. 115a p.o.ś. nie ograniczają w żaden sposób swobody i wolności sprawowania kultu religijnego. Dotyczą one wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu, który wydawany jest przez dzwony kościelne, limitując je na poziomie wynikającym z obowiązujących aktów prawnych. Tego rodzaju decyzje nie wprowadzają ograniczeń co do możliwości praktykowania kultu religijnego. Decyzje wydawana na kanwie tychże postępowań nie dotyczą w zupełności wolności kultu religijnego, lecz wyłącznie dopuszczalnych poziomów hałasu. Nadto decyzje takie nie wprowadzają zakazu w zakresie wykonywania kultu religijnego, jedynie określają dopuszczalny poziom hałasu emitowanego z zakładu.
  15. Po trzecie, optyka Fundacji dostrzega kolejną zasadniczą wadliwość Projektu w jego genezie. Projektodawcy upatrują konieczności interwencji ustawodawcy z przyczyn ległych w sferze jurydycznej. Postulowane zmiany mają być odpowiedzią na – w ocenie Projektodawców wadliwe – orzeczenia sądów administracyjnych, generowane na gruncie postępowań inicjowanych na zasadzie zapisów p.o.ś. w stosunku do parafii. Nadto w dalszej części uzasadnienia przywołują postępowania prowadzone w sprawie emitowanego hałasu przez parafie w Bytomiu-Miechowicach, Bielsku- Białej oraz Gliwicach. Tego rodzaju zabieg autorów Projektu określić należy jako przykład legislacji reakcyjnej, która może w sposób chybiony zaburzyć linię orzeczniczą, ukształtowaną przez lata na kanwie prowadzonych postępowań.
  16. Po czwarte, Fundacja nie podziela optyki projektodawcy w ocenie linii orzeczniczej sądów administracyjnych, dotyczącej nowelizowanej materii prawnej. Wbrew twierdzeniom projektodawców, orzecznictwo to jest ujednolicone, czego najdobitniejszym przykładem jest wyrok NSA z 8.09.2026 r., III OSK 3293/23[12], który w uzasadnieniu przedłożył dotychczasowe orzecznictwo NSA, w którym to akceptowany jest pogląd, według którego budynek kościoła bądź kaplicy może być uznany za zakład w ujęciu przepisów p.o.ś., zaś instalacją jest działające w nich (zakładach) nagłośnienie, w tym dzwony tradycyjne lub elektroniczne [13]. Trafnie w przywoływanym w Opinii orzeczeniu NSA z 8.09.2026 r. wskazano, iż: „(…) przewidziana w art. 156 ust. 2 P.o.ś. możliwość używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na terenach publicznych – in casu – do uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym oznacza tylko tyle, że ta przedmiotowo wyodrębniona kategoria emisji hałasu jest dopuszczalna, natomiast jej natężenie (wartość) nie może przekraczać prawem dopuszczalnych limitów. Systemowo prawodawca przyjął więc, że Kościół Katolicki w ramach konstytucyjnie i konkordatowo gwarantowanej wolności realizacji kultu religijnego może używać instalacji i urządzeń nagłaśniających na terenach publicznych, a zatem został wyjęty z generalnego zakazu przewidzianego w art. 156 ust. 1 P.o.ś. Przewidziana na rzecz Kościoła koncesja nie odnosi się jednak do prawem ustanowionych granic natężenia emisji hałasu, nie pozwala więc Kościołowi na korzystanie z instalacji i urządzeń nagłaśniających w sposób, który skutkowałby przekroczeniem normatywnych wartości granicznych (maksymalnych).”. WoR wyraża zapatrywanie, iż orzecznictwo sądowoadministracyjne jest w zakresie poruszanej problematyki zbieżne. Nadmienić konieczne, iż sam projektodawca w uzasadnieniu wskazuje, iż powszechnie przyjmuje się, że instalacjami w rozumieniu ustawy są m.in. dzwony kościelne, co przeczy tezie o braku jednolitości orzecznictwa we wskazanej materii.
  17. Po piąte, bez znaczenia w optyce Fundacji jest przywoływana przez projektodawcę kwestia czasu emisji dźwiękowych przez parafię. W Opinii wskazano trafne poglądy jurydyczne, zgodnie z którymi wydanie decyzji na zasadzie art. 115a ust. 1 p.o.ś. ma miejsce w przypadku, gdy przekroczone są wskaźniki hałasu bez względu na to, czy przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu miało charakter wyjątkowy (incydentalny, jednorazowy) czy też powtarzalny. Tworzenie przez Projektodawcę porównań do typowego zakładu emitującego dźwięki (zadać należy pytanie o to, czym jest ów typowy zakład i w jaki sposób Projektodawcy ustalili, iż emisja hałasu z niego może trwać nawet kilkanaście godzin) nie wydaje się mieć usprawiedliwionych podstaw. Analogicznie nie do końca zrozumiałe jest przywoływanie problematyki tła akustycznego.
  18. Po szóste, przywoływane przez projektodawcę podejmowane przez parafie działania, zmierzające do ograniczenia hałasu (przyjmując terminologię Projektu, kosztowne inwestycje i ograniczenia w używaniu dzwonów) zasługują na aprobatę, tym niemniej wynikają one w optyce uzasadnienia nowelizacji z zapadłych orzeczeń sądów administracyjnych. Tym niemniej, niezrozumiały dla Fundacji jest przywoływany przez projektodawcę brak możliwości spełnienia norm emisyjnych hałasu przez parafie jako argument przemawiający za zmianą zapisów p.o.ś. Idąc po myśli projektodawcy, problematyka braku możliwości przeciwdziałania zanieczyszczeniu dźwiękiem przez parafie (zgodnie z przepisami p.o.ś.) ma mieć skalę ogólnokrajową, choć w uzasadnieniu Projektu nie przywołano żadnych danych na poparcie tej tezy. Parafie wszak mogą korzystać z dzwonów, zgodnie z historycznie i kulturowo ukształtowanym dla nich przeznaczeniem, przy czym korzystanie to musi mieścić się w granicach prawa, które wyznaczają maksymalny poziom emitowanego przez nie hałasu. Fundacja przypomina, iż zapewniona Kościołowi Katolickiemu wolność kultu religijnego, w tym organizowanie kultu publicznego, musi odbywać się „z zachowaniem odpowiednich przepisów prawa polskiego”, co wynika z art. 8 ust. 2 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską[14] (kwestię tą poruszał NSA w przywoływanym wyroku z 8 września 2026 r.).
  19. Po siódme, przywoływany przez autorów Projektu rys historyczny korzystania z dzwonów kościelnych nie przeczy obowiązującym przepisom prawa. Wystarczy rzec, iż praktykowanie tradycji kulturowej winno mieścić się w granicach obowiązujących przepisów prawa, w tym przypadku zapisów p.o.ś. Za nieporozumienie uznać należy przywoływanie przez projektodawców sytuacji prawnej osób wyznających islam w krajach muzułmańskich do możliwości prawnych emitowania dźwięków przez świątynie chrześcijan.
  20. Nadmienić należy na marginesie, iż propozycja nowelizacji, polegająca na poszerzeniu wyłączeń z art. 156 ust. 2 p.o.ś. (zastąpienie „uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym” sformułowaniem „w związku z praktykowaniem kultu religijnego”) nie jest do końca językowo poprawne. Przepis ten po nowelizacji ma brzmieć (fragmentarycznie): „Przepisu ust. 1 nie stosuje się w związku z praktykowaniem kultu religijnego (…)”, co budzi poważne wątpliwości w zakresie zastosowania poprawnych konstrukcji gramatycznych i fachowego języka legislacyjnego.
  21. Odrębnie odnieść się należy do Deklarowanych Skutków Regulacji Projektu, którym brak odpowiedniej dokładności dla doniosłości nowelizowanej materii. Projektodawcy w zupełności nie rozważyli Rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 7 września 2021 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji. Nadto przewidywane skutki prawne projektowanych rozwiązań w zupełności nie zostały przez autorów Projektu rozważone. Tymczasem nowelizowana materia dotyka nie tylko kwestii administracyjnoprawnej. Zgodnie z art. 222 § 2 (zgodnie z którym: „Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń.”) ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej „k.c.)[15] w zw. z art. 144 k.c. (zgodnie z którym: „Właściciel nieruchomości powinien przy wykonywaniu swego prawa powstrzymywać się od działań, które by zakłócały korzystanie z nieruchomości sąsiednich ponad przeciętną miarę, wynikającą ze społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości i stosunków miejscowych.”) dopuszczalne jest kierowanie powództw w oparciu o immisje w przypadku emisji nadmiernego hałasu przez parafie (Immisjami materialnymi są oddziaływania polegające na przenikaniu na sąsiednie nieruchomości cząsteczek materii, fal i sił, należą do nich  hałasy).  W ramach tego rodzaju postępowań weryfikuje się to, czy hałasy emitowane przekraczają przeciętną miarę (co wymaga uwzględnienia społeczno-gospodarcze przeznaczenia nieruchomości). Co prawda w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazano, iż miara dopuszczalnych zakłóceń przewidziana w art. 144 k.c. ma charakter autonomiczny i jest oderwana od decyzji administracyjnych[16], tym niemniej zmiana treści art. 115a ust. 2 p.o.ś. oraz art. 156 ust. 2 p.o.ś. rzutować może na ocenę materii bezprawności w tego rodzaju sprawach. Nadto materia Projektu dotyka problematyki cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych (art. 23 i 24 k.c.), w szczególności bezprawności w kontekście sporów mieszanych, jako podstawy roszczeń wskazujących immisje i naruszenie bądź zagrożenie dóbr osobistych. Przewidywane przez projektodawcę społeczne skutki zmian nie zostały również w sposób szczegółowy wskazane. Projektodawcy nie wskazali nawet danych, na podstawie których ustalili, iż na terytorium Polski znajduje się 10 tysięcy parafii rzymskokatolickich. Brak jest także jakichkolwiek rzetelnych danych, które miałyby wspierać tezę, zgodnie z którą ewentualny spór dotyczący dzwonów będzie dotyczył maksymalnie nieco ponad 10 tysięcy osób i będzie miał głównie miejsce w pierwszym okresie funkcjonowania nowych przepisów. Liczba parafii nie jest tożsama z liczbą mieszkańców, którzy mogą decydować się na zaangażowanie w spory prawne o zanieczyszczenie hałasem z powodu działań parafii. Liczba ta może zdecydowanie przewyższać liczbę parafii, uwzględniając położenie nieruchomości wobec nieruchomości kościelnych. Skutki gospodarcze i finansowe także nie zostały wskazane, zaś te antycypowane przez projektodawcę pozostają całkowicie gołosłowne. Oczywistym jest, iż zanieczyszczenie hałasem może wpłynąć negatywnie na wartość nieruchomości, przy czym brak jest jakichkolwiek danych liczbowych, które obrazowałyby potencjalne straty po stronie właścicieli nieruchomości sąsiadujących z parafiami, jak także po stronie budżetu państwa. Fundacja nie jest w stanie odnieść się szczegółowo to tejże problematyki, albowiem autorzy Projektu wręcz całkowicie ją pominęli, posiłkując się rzekomą atrakcyjnością nieruchomości przyparafialnych.
  22. W konkluzji, postulowane przez projektodawców zmiany pozostają w sprzeczności z gwarantowaną na mocy art. 8 EKPCz ochroną prawa do życia w środowisku wolnym od nadmiernego hałasu (poszanowania mieszkania), nadto stanowią nieuzasadnioną ingerencję ustawodawcy w obowiązujący porządek prawny. Projekt zaburza utrwaloną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w sposób należyty rozstrzygają sprawy o zanieczyszczenie dźwiękami. Nadto postulowanie zmiany nie zostały w sposób należyty uzasadnione, zaś skutki regulacji omówiono w sposób ogólnikowy.

Z poważaniem

Imieniem Fundacji

Dorota Wójcik
prezeska zarządu


[1] z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.

[2] t.j. M. P. z 2026 r. poz. 573 z późn. zm.

[3] Wyrok WSA w Szczecinie z 8.09.2016 r., II SA/Sz 404/16, LEX nr 2136128, por. także: „Wystarczy jednokrotne przekroczenie tych poziomów, aby mogła być wydana, zgodnie z przepisem art. 115a p.o.ś., decyzja w celu zabezpieczenia prawa osób, na które szkodliwie oddziałuje działalność tego podmiotu” (wyrok WSA w Lublinie z 18.07.2017 r., II SA/Lu 291/17, LEX nr 2350977).

[4] t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 425 z późn. zm.

[5] por. Wyrok NSA z 15.10.2014 r., II OSK 864/13, LEX nr 1523420, patrz także: Wyrok NSA z 17.10.2019 r., II OSK 2947/17, LEX nr 2783459.

[6] por. wyrok NSA z 8.09.2026 r., III OSK 3293/23, LEX nr 4149438, wyrok NSA z 3 lipca 2018 r., sygn. II OSK 1772/16; wyrok NSA z 10 maja 2023 r., III OSK 4124/21; wyrok NSA z 28 marca 2023 r., III OSK 7231/21; wyrok NSA z 7 lipca 2026 r., III OSK 2824/23.

[7] Tamże.

[8] Tamże.

[9] Wyrok NSA z 20.12.2022 r., III OSK 1634/21, LEX nr 3446546.

[10] K. Gruszecki [w:] Prawo ochrony środowiska. Komentarz, wyd. VII, Gdańsk 2025, art. 112.

[11] Sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.).

[12] LEX nr 4149438.

[13] Por. przywoływane już: por. wyrok NSA z 3 lipca 2018 r., sygn. II OSK 1772/16; wyrok NSA z 10 maja 2023 r., III OSK 4124/21; wyrok NSA z 28 marca 2023 r., III OSK 7231/21; wyrok NSA z 7 lipca 2026 r., III OSK 2824/23; vide www.cbois.nsa.gov.pl).

[14] Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318.

[15] t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795.

[16] Wyrok z dnia 10.07.2003 r. (sygn. akt I CKN 497/01) oraz wyrok z dnia 8.01.2009 r., sygn. akt I CNP 82/08).