Dłonie pomnika pomalowano na czerwono, twarz na żółto, a na fragmencie pomnika znalazł się napis „Maxima Culpa” (Wielka wina), nawiązujący bezpośrednio do publikacji Ekke Overbeeka „Maxima Culpa. Jan Paweł II wiedział”, stanowiącej opis śledztwa dziennikarskiego, dotyczącego odpowiedzialności Karola Wojtyły za tuszowanie pedofilii wśród podległych mu duchownych. Tłem zdarzenia były także organizowane przez polityków prawicy tzw. Marsze Papieskie.
W dniu 15 października 2024 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi uznał, iż zachowanie oskarżonego, polegające na pomalowaniu pomnika Jana Pawła II w Łodzi (2 kwietnia 2023 r.), stanowiło przestępstwo.
Sąd uznał winę studenta za popełnienie występku znieważenia pomnika (art. 261 k.k.) oraz obrazy uczuć religijnych (art. 196 k.k.), wymierzył mu karę pozbawienia wolności w wymiarze 4 miesięcy, której wykonanie zawiesił na rok próby. Dodatkowo wymierzył oskarżonemu karę grzywny (w łącznej wysokości 500 zł), obciążył go częścią kosztów procesu i nałożył na niego obowiązek uiszczenia nawiązki na rzecz dwóch oskarżycieli posiłkowych w wysokości po 300 zł. każda.
Postrzegamy ten wyrok jako niesamowicie niebezpieczny przypadek kneblowania debaty publicznej, dotyczącej osoby Jana Pawła II, Kościoła rzymskokatolickiego i oczywistego w naszej perspektywie sojuszu ołtarza i tronu. Przypominamy, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) wolność wypowiedzi znajduje zastosowanie nie tylko do „informacji” lub „opinii (idei)”, które są przyjmowane przychylnie, jako nieobraźliwe lub neutralne, lecz również w odniesieniu do takich, które są obraźliwe, szokujące, niepokojące lub przeszkadzające. Takie są bowiem wymagania pluralizmu, tolerancji oraz otwarcia, a bez nich nie może być mowy o istnieniu demokratycznego społeczeństwa[1]. Dodatkowo przypominamy, iż zgodnie z orzecznictwem ETPCz, grupa religijna musi tolerować kwestionowanie przez inne osoby ich przekonań religijnych, a nawet rozpowszechnianie przez inne osoby doktryn wrogich jej wierze tak długo, jak długo wypowiedzi takie nie stanowią podżegania do nienawiści albo nietolerancji religijnej[2]. ]
Zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie pomija zasadnicze tło zdarzenia, które miało miejsce w napiętej społecznie atmosferze. Co więcej, wyrok ten stanowi nieproporcjonalną ingerencję w wolność wyrażania opinii i może wywierać mrożący wpływ (chilling effect) na debatę publiczną. Sąd niezasadnie uznał, iż zachowanie oskarżonego stanowiło znieważenie albowiem (przy uwzględnieniu kontekstu historycznego zachowania) pomalowanie pomnika Jana Pawła II we wskazany sposób nie stanowiło wyrażenia pogardy (ciężkiej obrazy), lecz niewerbalny – choć być może kontrowersyjny – głos w dyskursie publicznym.
Fundacja Wolność od Religii wzięła udział w tym postępowaniu jako strona społeczna. Przygotowane zostało pisemne stanowisko wobec zapadłego wyroku, a nasza obecność była również widoczna na etapie postępowania odwoławczego przed Sądem Okręgowym w Łodzi. Postępowanie to stanowi doskonały przykład tego, jak niebezpiecznym instrumentem „regulacji” konfliktów społecznych potrafi być prawo karne i jak jego instrumentalizacja może służyć tłumieniu debaty publicznej.
Na dzień 17 marca 2025 r. (Sąd Okręgowy w Łodzi) wyznaczony został termin rozprawy odwoławczej.
W dniu 23 kwietnia 2025 r. odbyła się rozprawa apelacyjna. Była niezwykle krótka – Sąd wyznaczył jedynie 10 minut na sprawę zarządzając uzupełniające postępowanie dowodowe.
W pierwszej kolejności nastąpiło uzupełniające przesłuchanie oskarżonego przez Sąd, który zadał mu cztery pytania, dotyczące jego motywacji. Oskarżony opowiedział o atmosferze społecznej i politycznej, która towarzyszyła jego akcji protestacyjnej, znaczeniu „MAXIMA CULPA” oraz o tym, co motywowało jego działanie. Wskazał na tzw. Marsze Papieskie oraz na swoje zaangażowanie w działalność społeczną. Po wyjaśnieniach oskarżonego Sąd uprzedził strony o możliwości zmiany kwalifikacji prawnej zarzucanego oskarżonemu czynu na uszkodzenie mienia bądź zabytku lub na wykroczenie z art. 63a par. 1 kodeksu wykroczeń. Postanowił dopuścić dowód z opinii biegłego, który miał ustalić, czy farba na pomniku spowodowała szkody na mieniu. Zwrócił się także do konserwatora zabytków, by ustalić, czy pomnik Jana Pawła II jest wpisany na listę zabytków w Łodzi. Rozprawa z tej przyczyny została odroczona do dnia 6 sierpnia 2025 r.
Od czasu ostatniej rozprawy apelacyjnej nic się nie zdarzyło, oczekujemy na wyznaczenie terminy rozpoznania środka odwoławczego, jaki wniósł obrońca.
Fundacja udzieliła wsparcia prawnego oskarżonemu studentowi (poniesiony dotychczas koszt to blisko 27 zł.)
[1] Wyrok ETPCZ z 17 lipca 2018 r., 38004/12, MARIYA ALEKHINA I INNI v. ROSJA (https://hudoc.echr.coe.int/fre?i=002-12009)
[2] Wyrok ETPC z 30.01.2018 r., 69317/14, SEKMADIENIS LTD. v. LITWA (https://hudoc.echr.coe.int/fre?i=001-180506)