Religia w środku planu oraz pytanie o nieuczęszczanie na religię w formularzu rekrutacyjnym w ZS Specjalnych Nr 2 w Mikołowie – interwencja fundacji

Lublin, 21 września 2026 r.

Do Dyrekcji Zespołu Szkół Nr 2 Specjalnych im. Marii Grzegorzewskiej w Mikołowie
ul. Pokoju 4a
43-190 Mikołów
e-mail: sekretariat@zs2s-mikolow.pl

Szanowni Państwo,

Działając imieniem Fundacji Wolność od Religii, w ramach prowadzonej kampanii społecznej na rzecz przestrzegania w naszym kraju prawa oświatowego zwracam się z wnioskiem o umieszczenie religii katolickiej na pierwszej lub ostatniej godzinie lekcyjnej w planach zajęć uczniów.

Chcemy zwrócić Państwa uwagę, iż z dniem 1 września 2025 roku weszło w życie  Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. poz. 66), zgodnie z którym nauka religii w szkołach odbywa się w wymiarze jednej godziny tygodniowo, która musi być organizowana bezpośrednio przed rozpoczęciem obowiązkowych zajęć edukacyjnych lub bezpośrednio po ich zakończeniu. 

§ 8 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 983 z późn. zm.). uzyskał następujące brzmienie: „Nauka religii w przedszkolach odbywa się w wymiarze dwóch zajęć przedszkolnych tygodniowo, a w szkołach – w wymiarze jednej godziny lekcyjnej tygodniowo”. Zmieniające rozporządzenie wprowadza również §8a do wspomnianego rozporządzenia, zgodnie z którym „nauka religii lub etyki jest organizowana bezpośrednio przed rozpoczęciem obowiązkowych zajęć edukacyjnych, o których mowa w art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, przewidzianych dla ucznia w danym dniu albo bezpośrednio po zakończeniu tych zajęć”.  Ust. 2 wspomnianego dodanego §8a rozporządzenia wprowadza jednak wyjątek umożliwiający organizację zajęć religii lub etyki w trakcie lekcji (w środku dnia), ale tylko:

1. w przypadku szkół podstawowych
2. gdy według stanu na dzień 15 września danego roku szkolnego, uczestniczą w religii lub etyki wszyscy uczniowie danego oddziału. 

Ponadto na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, działając imieniem Fundacji Wolność od Religii z siedzibą w Lublinie, w ramach prowadzonej działalności, wnoszę o udostępnienie informacji publicznej poprzez udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Ilu uczniów uczęszcza do szkoły w roku szkolnym 2026/2027?
2. Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców na zajęcia religii rzymskokatolickiej?
3. Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców na zajęcia innej niż rzymskokatolicka religii?
4. Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców na lekcje etyki?
5. Ilu uczniów nieuczęszczających na zajęcia religii ma w swoim planie zajęć „okienka” na dzień 21 września 2026?
6. Ilu uczniów uczęszczających na zajęcia religii ma w swoim planie „okienka”?
7. W ilu oddziałach w szkole 100% uczniów z klasy zostało zapisanych na religię rzymskokatolicką?
8. W ilu oddziałach w szkole zajęcia religii rzymskokatolickiej organizowane są „w środku” zajęć obowiązkowych uczniów?
9. W ilu oddziałach w szkole zajęcia religii rzymskokatolickiej organizowane są przed lub po bloku zajęć obowiązkowych uczniów?
10. Ile godzin „okienek” w swoich tygodniowych planach zajęć mają nauczyciele katecheci w roku szkolnym 2026/2027? Przez „okienko” rozumiemy spowodowane ułożeniem planu relatywnie krótkie – długości 1-2 lekcji przerwy, w czasie których nauczyciel nie prowadzi swoich lekcji. Prosimy nie uwzględniać jako „okienek” planu zakładającego, że nauczyciel przychodzi do szkoły dwa razy dziennie – rano i po południu.
11. Ilu nauczycieli katechetów uczy w szkole w roku szkolnym 2026/2027 i w jakim wymiarze godzin (pensum) zostali zatrudnieni?
12. Czy szkoła zbiera oświadczenia rodziców w sprawie udziału ich dzieci w lekcjach religii lub/i etyki przed dopuszczeniem ich do udziału w tych zajęciach (chodzi o klasy pierwsze)?
13. Czy w dzienniku elektronicznym uczniowie klas pierwszych, którzy nie pojawią się na zajęciach religii rzymskokatolickiej mają wpisane przez katechetów zwolnienie („zw”) lub „nieobecność” nawet jeśli, ich rodzice nie złożyli oświadczenia woli dotyczącego organizacji zajęć dla ich dziecka?
14. W jaki sposób wyrażane jest życzenie rodziców lub pełnoletnich uczniów w sprawie uczęszczania na lekcje religii lub/i etyki? Jeśli jest to druk prosimy o udostępnienie treści druku.
15. Czy i w jaki sposób rodzice oraz uczniowie informowani są o prawie do uczęszczania na lekcje etyki (w tym o możliwości udziału w lekcjach religii i etyki jednocześnie)?
16. Czy w szkole organizowane są lekcje etyki dla chętnych uczniów?
17. Czy lekcje etyki były organizowane w uprzednim roku szkolnym 2025/2026?
18. Ile oświadczeń wskazujących na życzenie rodziców co do udziału ich dzieci w lekcjach etyki szkoła otrzymała w roku szkolnym 2024/2025 oraz w 2023/2024?
19. Jeżeli szkoła otrzymała od rodziców oświadczenia wskazujące na ich życzenie udziału w lekcjach etyki w ostatnich trzech latach, czy udział w lekcjach został uczniom zapewniony? Jeżeli chętni uczniowie nie uczęszczali na lekcje etyki, pomimo uprzedniego wyrażenia życzenia, proszę o wskazanie powodu i informacji przekazanej zainteresowanym rodzicom/uczniom, a także czy szkoła ewentualnie przekazała otrzymane oświadczenia rodziców do organu zarządzającego szkołą?
20. Czy w planach zajęć uczniów zapisanych na etykę w poprzednim roku szkolnym, przedmiot jest widoczny analogicznie do katechezy, już z dniem 1 września 2026 r.?

Wskazuję również, iż zgodnie z art. 13 ust. 1 Ustawy Udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku.

Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy, określam następujący sposób i formę udostępnienia żądanych informacji, tj. wysyłka na wskazany adres e-mail fundacja.wor@gmail.com,  jako załącznik do korespondencji elektronicznej.

Z wyrazami szacunku

Dorota Wójcik
prezeska zarządu

W związku z brakiem odpowiedzi w dniu 6 października 2026 r. Fundacja wysłała do szkoły wezwanie przedsądowe.

Lublin, 6 października 2026 r.

Do Dyrekcji Zespołu Szkół Nr 2 Specjalnych im. Marii Grzegorzewskiej w Mikołowie
ul. Pokoju 4a
43-190 Mikołów
e-mail: sekretariat@zs2s-mikolow.pl

PRZEDSĄDOWE WEZWANIE DO WYKONANIA OBOWIĄZKU

Działając w imieniu Fundacji Wolność od Religii,jako prezeska zarządu, wzywam Państwa do wykonania obowiązku ustawowego wskazanego w art. 13 ust. 1 Ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2020, poz. 2176), tj. do odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej, który został skierowany do Państwa w dniu 21.09.2026 r. Drogą mailową otrzymaliście Państwo wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP (Dz.U. 1997, NR 78 poz. 483) oraz zgodnie z art. 4 ust 1 Ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2020, poz. 2176) placówka edukacyjna jako podmiot wykonujący zadania publiczne – zadania z zakresu edukacji publicznej jest zobowiązana do udostępniania informacji publicznej.

Termin „zadania publiczne” w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 782) jest pojęciem szerszym od terminu „zadania władzy publicznej” (art. 61 Konstytucji RP). Pojęcie „zadanie publiczne” użyte w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej zamiast pojęcia „zadanie władzy publicznej” użytego w art. 61 Konstytucji RP ignoruje element podmiotowy i oznacza, że zadania publiczne mogą być wykonywane przez różne podmioty, niebędące organami władzy i bez konieczności przekazywania tych zadań. Tak rozumiane „zadanie publiczne” cechuje powszechność i użyteczność dla ogółu, a także sprzyjanie osiąganiu celów określonych w Konstytucji lub ustawie. Wykonywanie zadań publicznych zawsze wiąże się z realizacją podstawowych publicznych praw podmiotowych obywateli (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 6 czerwca 2014 r., II SAB/Kr 139/14).

Wobec upływu 14 dni od dnia otrzymania wniosku o udzielenie informacji publicznej należy stwierdzić, że brak odpowiedzi wypełnia znamiona bezczynności organu.

Wyznaczamy Państwu ostateczny przedsądowy termin na udzielenie informacji publicznej w przedmiotowej sprawie na 7 dni od otrzymania niniejszego pisma.

Informujemy, że w razie braku odpowiedzi skierujemy skargę na bezczynność organu do właściwego miejscowo wojewódzkiego sądu administracyjnego, co będzie oznaczało obarczenie Państwa placówki dodatkowymi kosztami.  

Z wyrazami szacunku

Dorota Wójcik
prezeska zarządu

W dniu 9 października 2026 r. wpłynęła lakoniczna odpowiedź ze strony szkoły. Z odpowiedzi wynika, że szkoła narusza zapisy Konstytucji wymagając od rodziców uczniów składania „oświadczeń negatywnych” w sprawie udziału w lekcjach religii.

Ponadto religia jest organizowana w środku obowiązkowego planu zajęć w 15 oddziałach, a uczniowie nieuczęszczający mogą skorzystać w tym czasie z zajęć rewalidacyjnych lub opiekuńczych.

1. – 242
2. – 193
3. – 0
4. – 0
5. – 0
6. – 0
7. – 23
8. – 15
9. – 33
10. – 2
11. – 4 / 1-24 godz., 2-4 godz., 3-5godz, 4-11godz.
12. – Tak
13. – Tak
14. – Jeden z punktów ws. przyjęcia dziecka do szkoły. Druk dostępny na stronie szkoły.
15. – Podczas rozmowy.
16. – Jeżeli będą chętni to jesteśmy przygotowani na zorganizowanie etyki.
17.  – Nie
18.  – 0
19. – 0
20. – nie dotyczy

Z poważaniem, Joanna Goły
Zespół Szkół Nr 2 Specjalnych im. Marii Grzegorzewskiej w Mikołowie

Treść oświadczeń, które musi wypełnić każdy rodzic chcący zapisać dziecko do placówki (link:https://zs2s-mikolow.pl/wp-content/uploads/2024/06/Zalacznik-nr-1-Szkola-Podstawowa-podanie-ankieta.pdf)

W odpowiedzi Fundacja przesłała do szkoły pismo jak niżej:

Szanowni Państwo,

w związku z otrzymaną odpowiedzią zwracam się do Państwa ponownie o zmianę planu zajęć uczniów w taki sposób, aby religia została umieszczona w planach zajęć w sposób zgodny z obowiązującym prawem.
Ponadto wnoszę o zmianę sposobu odbierania oświadczeń w sprawie udziału uczniów w lekcjach religii i/lub etyki.

Na zasadzie § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach W publicznych przedszkolach i oddziałach przedszkolnych w publicznych szkołach podstawowych, zwanych dalej „przedszkolami”, organizuje się naukę religii na życzenie rodziców. W publicznych szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych, zwanych dalej „szkołami”, organizuje się naukę religii i etyki:

1)     w szkołach podstawowych – na życzenie rodziców

2)     w szkołach ponadpodstawowych – na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów; po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii i etyki decydują uczniowie.

Życzenie, o którym mowa powyżej jest wyrażane w formie pisemnego oświadczenia. Oświadczenie nie musi być ponawiane w kolejnym roku szkolnym, może jednak zostać zmienione w każdym czasie.

Powyższe przepisy w sposób jednoznaczny wskazują, że jedyną dopuszczalną prawnie formą wyrażenia woli uczestniczenia uczniów w lekcjach określonej religii lub etyki jest pisemne „życzenie” wyrażone przez rodziców.

Nie jest przy tym dopuszczalne przez przepisy prawa odbieranie przez szkołę od rodziców lub uczniów oświadczeń negatywnych (deklaracja poprzez konieczność dokonania skreśleń w formularzu) wskazujących, że uczeń nie będzie uczęszczał na religię lub etykę,  lub też przedkładanie rodzicom wzorów oświadczeń, które preferują wybór zajęć z jakiejkolwiek religii lub z etyki. Procedura przyjmowania przedmiotowych oświadczeń od rodziców lub uczniów nie może bowiem naruszać dyspozycji art. 53 ust. 7 Konstytucji RP, który wskazuje, że Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawniania swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania.

Z istoty rzeczy życzenie rodziców nie może być złożone przed zakończeniem kwalifikacji/rekrutacji dzieci do szkoły, a zatem z oczywistych względów nie może być zawarte we wniosku o przyjęcie dziecka do szkoły tj. kandydatki lub kandydata do szkoły, których dane osobowe są przetwarzane w procedurze rekrutacyjnej (cel przetwarzania danych osobowych).

Przyjęta przez szkołę procedura nie może również kolidować z art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. 2005 r. Nr 231 poz. 1965) przez naruszający prawo do milczenia wymóg negatywnego oświadczenia woli (konieczność dokonania skreśleń w formularzu).

W związku z powyższym wnoszę o odpowiednią zmianę stosowanego przez Państwa wzoru o przyjęcie do szkoły (link: https://zs2s-mikolow.pl/wp-content/uploads/2024/06/Zalacznik-nr-1-Szkola-Podstawowa-podanie-ankieta.pdf) poprzez usunięcie jakichkolwiek odniesień dotyczących zamiaru uczęszczania kandydatek lub kandydatów na lekcje określonej religii, jako informacji żądanej przez Państwa bez podstawy prawnej, z oczywistym naruszeniem prawa oświatowego,  jak i art. 53 ust. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Załączam Państwu prawidłowy wzór oświadczenia dla rodziców/opiekunów prawnych:

Oświadczenie

na podstawie § 1 ust. 2 w zw. z ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach wyrażam życzenie uczestniczenia mojego dziecka  ………………………………………………………  w lekcjach …………………. *

……………………….

* Należy wpisać nazwę przedmiotu: religia, etyka. Można wyrazić życzenie uczestniczenia w lekcjach z obu przedmiotów jednocześnie. W przypadku wpisania religii należy wskazać, o które wyznanie chodzi.

Ponadto, w nawiązaniu do ostatnio pozyskanych przez fundację informacji, wnoszę o zapewnienie opieki uczniom niezapisanym przez rodziców na lekcje religii w inny sposób niż poprzez nakazanie im przebywania w sali, gdzie odbywa się katecheza (w ramach tzw. opieki).

Powyższe praktyki naruszają zasady organizacji lekcji religii zapisane w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 roku w  sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach. (Dz. U. z dnia 24 kwietnia 1992 r. z późn. zm.) § 1. 1. ust. 3 Uczestniczenie lub nieuczestniczenie w przedszkolnej albo szkolnej nauce religii lub etyki nie może być powodem dyskryminacji przez kogokolwiek w jakiejkolwiek formie. Niewątpliwie natomiast nakazywanie dziecku nieuczestniczącemu w lekcjach religii przebywania w sali, gdzie odbywają się te zajęcia, jest formą dyskryminacji i indoktrynacji.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach § 3 ust. 3 zobowiązuje szkołę do zapewnienia opieki lub zajęć wychowawczych w czasie trwania lekcji religii lub etyki uczniom, których rodzice nie zadeklarowali ich udziału w tych zajęciach. Przepis ten wskazuje opiekę lub zajęcia, które powinny odbywać się zamiast nauki religii rzymskokatolickiej w czasie, gdy pozostała część klasy uczestniczy w tych lekcjach. Niezgodne z powyższym przepisem jest przebywanie uczniów w sali, w której odbywa się lekcja katechezy.

Ponadto zgodnie z art. 53 ust. 3 i ust. 4 w związku z art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku, rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami; religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wolność sumienia i religii innych osób. W związku z tym to rodzice decydują o religijnym wychowaniu dziecka. Niedopuszczalne jest, aby szkoła w ramach opieki narzucała uczniom obowiązek przebywania w tej samej sali, w której odbywa się lekcja religii rzymskokatolickiej, gdyż jest to istotnym naruszeniem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Art. 53 ust. 6 Nikt nie może być zmuszany do uczestniczenia ani do nieuczestniczenia w praktykach religijnych).

Zmuszanie dzieci, które nie biorą udziału w zajęciach religii rzymskokatolickiej do obecności w miejscu, gdzie odbywa się taka lekcja, towarzyszenia odprawianym modlitwom i praktykom religijnym narusza również dobra osobiste tych osób i ich rodziców.

Powyższe działania mogą narazić szkołę na odpowiedzialność cywilną z tytułu naruszenia dóbr osobistych. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do wyroku z dnia 20 września 2013 roku (sygn. akt II CSK 1/13): Dobrem osobistym podlegającym ochronie jako „swoboda sumienia” jest zatem swoboda w zakresie przyjęcia określonego światopoglądu, w tym także przyjęcia określonego wyznania. Na swobodę sumienia osoby wyznającej określoną religię składa się wolność wyrażania swoich przekonań religijnych oraz wykonywania praktyk religijnych. Osoba, która deklaruje się jako niewierząca, (…) może oczekiwać, że nie będzie poddawana praktykom religijnym wbrew swej woli, czy zmuszana do udziału w nich albo do posługiwania się symbolami religijnymi.

Wskazać należy, że działanie polegające na zmuszaniu dzieci do przebywania w miejscu, gdzie odbywają się lekcje religii może wyczerpywać w kwalifikowanych przypadkach znamiona art. 191 § 1 Kodeksu karnego: Kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Przestępstwo wskazane w art. 191 k.k. jest przestępstwem skutkowym, a zatem do jego popełnienia nie wymagany jest skutek w postaci konkretnego zachowania ofiary, ale skierowanie groźby w celu osiągnięcia konkretnego skutku, tj. np. zmuszenie niereligijnego ucznia do przebywania w sali, w której odbywają się zajęcia z religii.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 14 lutego 2013 roku (sygn. Akt II KK 120/12): przestępstwo z art. 191 § 1 k.k. jest przestępstwem czynnościowym (formalnym) a nie materialnym. Dla jego dokonania wystarcza, że sprawca podjął określone w przepisie środki zmuszania, tj. użył przemocy lub groźby bezprawnej w celu określonym w przepisie, bez względu na to czy pokrzywdzony zachował się w sposób, do jakiego zmuszał go sprawca. Do znamion tego czynu zabronionego nie należy skutek w postaci zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia.

W związku z powyższym zwracam się z wnioskiem o poszanowanie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz pozostałych obowiązujących przepisów prawnych dotyczących organizowania lekcji religii w szkole w taki sposób, aby wolność sumienia  i światopoglądu dzieci nieuczęszczających na lekcje religii rzymskokatolickiej i ich rodziców nie była naruszana.

Proszę o ustosunkowanie się do kwestii opisanych w piśmie i udzielenie odpowiedzi drogą korespondencyjną.

Z wyrazami szacunku
Dorota Wójcik
prezeska zarządu