Szkoła Podstawowa nr 7 w Lublinie – wymuszanie obecności ucznia w szkole podczas zajęć religii, na które nie jest zapisany oraz wymóg złożenia „rezygnacji z zajęć” w przypadku gdy rodzic nie chce zapisać dziecka – interwencja fundacji

  Lublin, 2 października 2025 r.

Dyrekcja Szkoły Podstawowej nr 7 im. ks. J. Twardowskiego w Lublinie
ul. Plażowa 9
20-620 Lublin
e-mail: poczta@sp7.lublin.eu

Szanowni Państwo,

Działając imieniem Fundacji Wolność od Religii, w ramach prowadzonej kampanii społecznej na rzecz przestrzegania w naszym kraju prawa oświatowego zwracam się z wnioskiem o zmianę sposobu odbierania oświadczeń w sprawie udziału uczniów w lekcjach religii i/lub etyki oraz zaprzestanie i zmianę praktyki wymuszania obecności w szkole podczas dodatkowych zajęć religii wobec uczniów, którzy nie zostali zapisani na zajęcia religii rzymskokatolickiej, a zajęcia te realizowane są na pierwszej lub ostatniej godzinie lekcyjnej.

Otrzymujemy od rodziców uczniów uczęszczających do szkoły informacje, że wymagają Państwo składania oświadczeń dot. odmowy udziału w lekcjach etyki lub/i religii rzymskokatolickiej oraz tzw. przejmowania opieki nad dzieckiem, które po zajęciach obowiązkowych opuszcza szkołę.

Pragnę zwrócić Państwa uwagę na fakt, że nie jest dopuszczalne przez przepisy prawa odbieranie przez szkołę od rodziców lub uczniów oświadczeń (negatywnych deklaracji) wskazujących, że uczeń nie będzie uczęszczał na religię lub etykę,  lub też przedkładanie rodzicom wzorów oświadczeń, które preferują wybór zajęć z jakiejkolwiek religii lub z etyki. Procedura przyjmowania przedmiotowych oświadczeń od rodziców lub uczniów nie może bowiem naruszać dyspozycji art. 53 ust. 7 Konstytucji RP, który wskazuje, że Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawniania swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania, a także Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 roku w  sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.

Na mocy § 1 ust. 1 Rozporządzenia MEN z dnia 14 kwietnia 1992 roku, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 września 2017 roku §1 ust. 1  W publicznych przedszkolach
i oddziałach przedszkolnych w publicznych szkołach podstawowych, zwanych dalej „przedszkolami”, organizuje się naukę religii na życzenie rodziców. W publicznych szkołach podstawowych i szkołach ponadpodstawowych, zwanych dalej „szkołami”, organizuje się naukę religii i etyki:

1) w szkołach podstawowych – na życzenie rodziców;

2) w szkołach ponadpodstawowych – na życzenie bądź rodziców, bądź samych uczniów; po osiągnięciu pełnoletności o pobieraniu nauki religii i etyki decydują uczniowie.

1a.  W przedszkolach zajęcia religii uwzględnia się w ramowym rozkładzie dnia. W szkołach zajęcia religii i etyki uwzględnia się w tygodniowym rozkładzie zajęć.

2. Życzenie, o którym mowa w ust. 1, jest wyrażane w formie pisemnego oświadczenia. Oświadczenie nie musi być ponawiane w kolejnym roku szkolnym, może jednak zostać zmienione.

3.Uczestniczenie lub nieuczestniczenie w przedszkolnej albo szkolnej nauce religii lub etyki nie może być powodem dyskryminacji przez kogokolwiek w jakiejkolwiek formie.

Przyjęta przez szkołę procedura nie może również kolidować z art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. Nr 29, poz. 155) przez naruszający prawo do milczenia wymóg negatywnego oświadczenia woli.

Stanowisko ministra edukacji opublikowane na portalu ministerstwa w dniu 20 września 2016 r. brzmi: Oświadczenia w sprawie udziału ucznia w zajęciach z religii i/lub etyki, istotne dla organizacji pracy szkoły, są dokumentami zawierającymi dane osobowe. Zatem informacje w nich zawarte mogą być przetwarzane zgodnie z przepisami ustawy o ochronie danych osobowych. Religia (określonego wyznania) i etyka są zajęciami, w których uczeń uczestniczy na zasadzie dobrowolnego wyboru. Podstawą udziału ucznia w zajęciach z religii, z etyki lub w zajęciach z obu przedmiotów jest życzenie wyrażone w formie pisemnego oświadczenia złożonego przez rodziców (opiekunów prawnych) lub pełnoletniego ucznia. Szkoła nie może domagać się od rodziców lub pełnoletniego ucznia oświadczenia o nieuczęszczaniu na lekcje religii lub etyki. Należy jednak poinformować szkołę,  także w formie pisemnego oświadczenia o ewentualnym wycofaniu wcześniej złożonego oświadczenia deklarującego udział ucznia w zajęciach z religii i/lub etyki.

Ponadto Rzecznik Praw Obywatelskich w swojej korespondencji z ministerstwem z 2018 r. uznaje za wartą upowszechnienia dobrą praktykę, jaką jest rozdawanie rodzicom i uczniom formularzy, w których zaznaczaliby, czy życzą sobie zorganizowania lekcji religii lub etyki. W formularzach powinna być informacja, że możliwe jest uczęszczanie jednocześnie na lekcje różnych religii i etyki. Dyrektorzy szkół i kuratorzy oświaty winni upowszechniać wiedzę, że uczniowie nie są zmuszeni wybierać między tymi lekcjami.

Załączam Państwu prawidłowy wzór oświadczenia dla rodziców/opiekunów prawnych:

Oświadczenie

na podstawie § 1 ust. 2 w zw. Z ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach wyrażam życzenie uczestniczenia mojego dziecka  ………………………………………………………  w lekcjach …………………. *

……………………….

* Należy wpisać nazwę przedmiotu: religia, etyka. Można wyrazić życzenie uczestniczenia w lekcjach z obu przedmiotów jednocześnie. W przypadku wpisania religii należy wskazać, o które wyznanie chodzi.

Ponadto wnoszę o zaprzestanie i zmianę praktyki wymuszania obecności w szkole podczas dodatkowych zajęć religii wobec uczniów, którzy nie zostali zapisani na zajęcia religii rzymskokatolickiej, a zajęcia te realizowane są na pierwszej lub ostatniej godzinie lekcyjnej.

Nakaz pozostawania ucznia w szkole z powodu organizowania zajęć nadobowiązkowych, na które uczeń ten nie jest zapisany, wbrew jego woli i woli jego rodziców, jest naruszeniem podstawowych praw człowieka, a także wprost próbą wymuszania przez dyrektorów uczęszczania na lekcje religii. Uczniowie pozostający w szkole bez wyraźnej potrzeby oraz ich rodzice mogą odebrać ów obowiązek jako szykanę oraz próbę wymuszenia udziału w katechezie.

Ponadto praktyka wymuszania obecności w szkole przed lub po zajęciach obowiązkowych osób nieuczęszczających na katechezę przeczy zapisom Konstytucji, m.in. z art. 53 ust. 3 i ust. 4 w związku z art. 48 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, podkreślającemu że rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami; religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej może być przedmiotem nauczania w szkole, przy czym nie może być naruszona wolność sumienia i religii innych osób.

W ocenie fundacji konieczność pozostawania ucznia pod opieką szkoły na pierwszej lub/i ostatniej godzinie lekcyjnej, w przypadku, gdy jest to religia, nie ma podstaw prawnych, a jednocześnie narusza szereg przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Podstawą domniemania obowiązku pozostawania uczniów nie objętych katechizacją podczas jej trwania w szkole nie może być § 3 ust. 3 rozporządzenia dotyczącego nauki religii, gdyż wykładnia funkcjonalna i celowa tego przepisu wskazują na konieczność jego stosowania w sytuacji, gdy lekcja religii znajduje się w środku zajęć lekcyjnych danego dnia (nie jako pierwsza i nie jako ostatnia godzina lekcyjna). Ratio legis wskazanego przepisu nie było bowiem ograniczenie praw uczniów i konieczność przebywania w szkole mimo braku innych zajęć lekcyjnych w tym czasie i jednocześnie nieuczęszczania na lekcje religii.

Rodzic ucznia który nie został zapisany na zajęcia religii umiejscowione na pierwszej lub ostatniej godzinie lekcyjnej, nie powinien widzieć tego przedmiotu w planie zajęć dziecka. Co za tym idzie dziecko nie ma obowiązku przebywania w szkole, a szkoła nie ma obowiązku „opiekowania się” nim, zaś rodzice nie muszą „przejmować opieki na skutek rezygnacji z udziału w religii”, jeśli religia organizowana jest na pierwszej lub ostatniej godzinie lekcyjnej.

Ponadto na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, działając imieniem Fundacji Wolność od Religii z siedzibą w Lublinie, w ramach prowadzonej działalności, wnoszę o udostępnienie informacji publicznej poprzez udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Ilu uczniów uczęszcza do szkoły w roku szkolnym 2025/2026?
2. Ile jest oddziałów w szkole?
3. Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców na zajęcia religii rzymskokatolickiej?
4. Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców na zajęcia innej niż rzymskokatolicka religii?
5. Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców na lekcje etyki?
6. W ilu oddziałach w szkole 100% uczniów zostało – na dzień 16 września – zapisanych na religię rzymskokatolicką?
7. W ilu oddziałach w szkole zajęcia religii rzymskokatolickiej organizowane są przed lub po bloku zajęć obowiązkowych uczniów?
8. W ilu oddziałach w szkole zajęcia religii rzymskokatolickiej organizowane są „w środku” zajęć obowiązkowych uczniów?
9. Ile godzin „okienek” w swoich tygodniowych planach zajęć mają nauczyciele katecheci w roku szkolnym 2025/2026? Przez „okienko” rozumiemy spowodowane ułożeniem planu relatywnie krótkie – długości 1-2 lekcji przerwy, w czasie których nauczyciel nie prowadzi swoich lekcji. Prosimy nie uwzględniać jako „okienek” planu zakładającego, że nauczyciel przychodzi do szkoły dwa razy dziennie – rano i po południu.
10. Czy szkoła zbiera oświadczenia rodziców w sprawie udziału ich dzieci w lekcjach religii lub/i etyki przed dopuszczeniem ich do udziału w tych zajęciach (chodzi o klasy pierwsze)?
11. W jaki sposób wyrażane jest życzenie rodziców w sprawie uczęszczania ich dzieci na lekcje religii lub/i etyki? Jeśli jest to druk prosimy o udostępnienie treści druku.
12. Czy w druku, którym posługuje się szkoła uwzględniono możliwość organizowania przez szkołę zajęć z religii innej niż rzymskokatolicka np. prawosławnej lub etyki?
13. Czy w szkole organizowane są lekcje etyki dla chętnych uczniów?
14. Czy lekcje etyki były organizowane w uprzednim roku szkolnym 2024/2025?
15. Ile oświadczeń wskazujących na życzenie rodziców co do udziału ich dzieci w lekcjach etyki szkoła otrzymała w roku szkolnym 2023/2024 oraz w 2022/2023?
16. Jeżeli szkoła otrzymała od rodziców lub pełnoletnich uczniów oświadczenia wskazujące na ich życzenie udziału w lekcjach etyki w ostatnich trzech latach, czy udział w lekcjach został uczniom zapewniony? Jeżeli chętni uczniowie nie uczęszczali na lekcje etyki, pomimo uprzedniego wyrażenia życzenia, proszę o wskazanie powodu i informacji przekazanej zainteresowanym rodzicom/uczniom, a także czy szkoła ewentualnie przekazała otrzymane oświadczenia rodziców do organu zarządzającego szkołą?
17. Czy w planach zajęć uczniów zapisanych na etykę w poprzednim roku szkolnym, przedmiot jest widoczny analogicznie do katechezy, już z dniem 1 września?

Z wyrazami szacunku

Dorota Wójcik
prezeska zarządu

W dniu 15 października 2025 r. wpłynęła odpowiedź szkoły:

Fundacja Wolność od Religii” fundacja.wor@gmail.com

Dyrekcja szkoły przestrzega i przekazuje nauczycielom, aby w tej materii (religii sumienia) postępowali delikatnie i roztropnie. W tej materii nie zaistniały dotychczas żadne skargi ze strony rodziców, nawet w latach ubiegłych staraliśmy się tak układać plan, aby tam gdzie były dzieci nieuczestniczące w religii mogły przyjść później lub wyjść wcześniej, tak aby nie miały możliwie okienek, co nie było proste w przypadku 2 godzin tego przedmiotu.

Dyrekcja szkoły poinformowała po państwa e-mailu, aby nauczyciele nie popełniali błędów w przypadku organizacji religii i innych przedmiotów  dodatkowych. Należy podkreślić, że być może któryś z wychowawców zamiast deklaracji woli uczestnictwa, zapytał się o rezygnację, tłumacząc niejako takie niezamierzone postępowanie należy nadmienić że np. w przedmiocie „edukacja zdrowotna” jest deklaracja rezygnacji, a w przedmiocie „religia” jest deklaracja woli – co mogło doprowadzić do nieporozumień i zamieszania. Nie było to jednak zrobione w sposób zamierzony lub złośliwy.

Dyrekcja do wszystkich wychowawców wystosowała apel (również poprzez dziennik elektroniczny) o prawidłowe stosowanie przepisów i przestrzeganie tego na przyszłość.

Zgodnie z zapisem Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

Art. 48. Rodzice mają prawo do wychowania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami.

Art. 53. Reguluje wolność religijną, w tym w miejscach publicznych oraz ogólnie wolność sumienia i poglądów zarówno wierzących jak i niewierzących.

               Informujemy, że w Szkole Podstawowej nr 7 w Lublinie, zajęcia z religii rzymskokatolickiej we wszystkich oddziałach odbywają się na pierwszej lub ostatniej lekcji, zgodnie z nowelizacją rozporządzenia.

Zatem uczniowie nie uczęszczający na lekcje religii, nie mają w swoim planie zajęć umieszczonej tej lekcji i rozpoczynają zajęcia zgodnie z planem lub odpowiednio wcześniej te zajęcia kończą. Nie ma możliwości, aby uczeń nie uczęszczający na lekcję religii zostawał w szkole na czas trwania tych zajęć, ponieważ po skończonych lekcjach uczeń powinien opuścić szkołę. Nie może na terenie szkoły przebywać bez opieki (za wyjątkiem świetlicy, zajęć dodatkowych, biblioteki, lub spożywania obiadu). W przypadku klas młodszych, uczniowie, którzy uczęszczają do świetlicy szkolnej, są do niej odprowadzani lub odbierani przez rodziców lub opiekunów prawnych albo za zgodą rodziców lub opiekunów prawnych, sami opuszczają szkołę, tuż po skończonych lekcjach. W sytuacji, gdy lekcja religii jest pierwsza, uczeń nie uczęszczający – na te zajęcia przychodzi do szkoły zgodnie ze swoim planem lekcji.

               W szkole zajęcia z religii rzymskokatolickiej odbywają się wyłącznie na życzenie rodzica lub opiekuna prawnego ucznia. Rodzice lub opiekunowie prawni dobrowolnie wypełniają oświadczenie o woli uczestnictwa dziecka w tych zajęciach. Oświadczenie składane przez rodziców lub opiekunów prawnych nie musi być ponawiane w kolejnym roku szkolnym, może zostać jednak zmienione. Oświadczenie składane jest w formie pisemnej (wg wzoru lub pisane odręcznie). Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, rodzice lub opiekunowie prawni uczniów nie wyrażających woli uczestnictwa w zajęciach religii, nie muszą składać żadnych pism ani deklaracji.

Odpowiedzi na ankietę (sekretariat, nauczyciele religii, etyki, wychowawcy)

1)     Ilu uczniów uczęszcza do szkoły w roku szkolnym 2025/2026?

438

2)     Ile jest oddziałów w szkole?

20

3)     Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców na zajęcia religii rzymskokatolickiej?

358 (w tym ok 50% nieuczęszczających to obcokrajowcy)

4)     Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców na zajęcia innej niż rzymskokatolicka religii?

0 – nie było wniosków

(Nie ma w tym roku szkolnym, 5 lat temu 3 uczniów uczestniczyło w religii protestanckiej – w grupie międzyszkolnej)

5)     Ilu uczniów w szkole zostało zapisanych przez rodziców na lekcje etyki?

8

6)     W ilu oddziałach w szkole 100% uczniów zostało – na dzień 16 września – zapisanych na religię rzymskokatolicką?

2

7)     W ilu oddziałach w szkole zajęcia religii rzymskokatolickiej organizowane są przed lub po bloku zajęć obowiązkowych uczniów?

20 (wszystkie zgodnie z rozporządzeniem, oddziału na pierwszej lub ostatniej)

8)     W ilu oddziałach w szkole zajęcia religii rzymskokatolickiej organizowane są „w środku” zajęć obowiązkowych uczniów?

0 (nie ma, jw.)

9)     Ile godzin „okienek” w swoich tygodniowych planach zajęć mają nauczyciele katecheci w roku szkolnym 2025/2026? Przez „okienko” rozumiemy spowodowane ułożeniem planu relatywnie krótkie – długości 1-2 lekcji przerwy, w czasie których nauczyciel nie prowadzi swoich lekcji. Prosimy nie uwzględniać jako „okienek” planu zakładającego, że nauczyciel przychodzi do szkoły dwa razy dziennie – rano i po południu.

2+1 (udało się uniknąć bo jeden z katechetów ma inne zajęcia szkolne)

10)  Czy szkoła zbiera oświadczenia rodziców w sprawie udziału ich dzieci w lekcjach religii lub/i etyki przed dopuszczeniem ich do udziału w tych zajęciach (chodzi o klasy pierwsze)?

Tak w pierwszym tygodniu 1 września maksymalnie w pierwszym tygodniu.

11)  W jaki sposób wyrażane jest życzenie rodziców w sprawie uczęszczania ich dzieci na lekcje religii lub/i etyki? Jeśli jest to druk prosimy o udostępnienie treści druku.

W formie pisemnej druk lub odręcznie pisane przez rodzica (opiekuna prawnego) – druk przykładowy:

https://sp7.lublin.eu/brepo/panel_repo/2025/10/03/rq7iie/oswiadczenie-uczestnictwa-w-religii.pdf

12)  Czy w druku, którym posługuje się szkoła uwzględniono możliwość organizowania przez szkołę zajęć z religii innej niż rzymskokatolicka np. prawosławnej lub etyki?

TAK, składane oddzielnie

13)  Czy w szkole organizowane są lekcje etyki dla chętnych uczniów?

TAK (od wielu lat) były przypadki że uczniowie uczestniczyli zarówno na religię jak i etykę

14)  Czy lekcje etyki były organizowane w uprzednim roku szkolnym 2024/2025?

TAK

15)  Ile oświadczeń wskazujących na życzenie rodziców co do udziału ich dzieci w lekcjach etyki szkoła otrzymała w roku szkolnym 2023/2024 oraz w 2022/2023?

8 – 2022/2023

9 – 2023/2024

16)  Jeżeli szkoła otrzymała od rodziców lub pełnoletnich uczniów oświadczenia wskazujące na ich życzenie udziału w lekcjach etyki w ostatnich trzech latach, czy udział w lekcjach został uczniom zapewniony? Jeżeli chętni uczniowie nie uczęszczali na lekcje etyki, pomimo uprzedniego wyrażenia życzenia, proszę o wskazanie powodu i informacji przekazanej zainteresowanym rodzicom/uczniom, a także czy szkoła ewentualnie przekazała otrzymane oświadczenia rodziców do organu zarządzającego szkołą?

nie dotyczy

17)  Czy w planach zajęć uczniów zapisanych na etykę w poprzednim roku szkolnym, przedmiot jest widoczny analogicznie do katechezy, już z dniem 1 września?

Uczeń ma swój indywidualny plan (jak uczęszcza na religię lub etykę, to ma jak nie to nie ma) – technicznie obsługuje to konkretny wychowawca w dzienniku elektronicznym

Dyrekcja / sekretariat SP7 Lublin