Wysłaliśmy Ministerstwu Finansów uwagi do nowelizacji projektu ustawy o podatku dochodowym, który ma znieść obowiązek przekazywania PIT-11 i wskazaliśmy potencjalne zagrożenia dla istnienia i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego

Lublin, 22 maja 2026 r.

Sz. P. Jarosław Szatański
Dyrektor Departamentu
Podatków Dochodowych
Ministerstwo Finansów
ul. Świętokrzyska 12
00-916 Warszawa
e-mail: sekretariat.DD@mf.gov.pl

Dotyczy: uwagi do projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (UDER105; projekt z 28 kwietnia 2026 r.) – konsultacje publiczne

Szanowny Panie Dyrektorze,

w związku z trwającymi konsultacjami publicznymi projektu UDER105 – nowelizacji, która od 2027 r. ma znieść obowiązek przekazywania pracownikom PIT-11 oraz stworzyć możliwość automatycznego rozliczania podatnika z należnych zobowiązań podatkowych przez urzędy skarbowe – pozwalamy sobie przedstawić nasze uwagi oraz wskazać potencjalne zagrożenia dla istnienia i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Fundacja Wolność od Religii z siedzibą w Lublinie powstała m.in. w celu ochrony praw człowieka, wolności i swobód obywatelskich, rozwijania postaw tolerancyjnych, zwalczania uprzedzeń, wspierania idei społeczeństwa otwartego, upowszechniania tolerancji i szacunku wobec wyznawców innych religii i osób niewierzących oraz udzielania wsparcia i pomocy osobom i organizacjom dyskryminowanym na tle religijnym (ust. 12 lit. d–f Statutu). Do zasadniczych celów Fundacji zalicza się informowanie społeczeństwa o kwestiach ateizmu, promowanie konstytucyjnej zasady rozdziału związków wyznaniowych od państwa oraz przeciwdziałanie praktykom dyskryminacyjnym wobec osób bezwyznaniowych.

Fundacja posiada status organizacji pożytku publicznego od 2014 roku. Środki uzyskiwane z 1,5% przeznaczane są na upowszechnianie wiedzy o prawach człowieka i ich ochronę, a także na działania wspomagające rozwój demokracji – ze szczególnym uwzględnieniem szkolnictwa publicznego oraz praw uczniów, rodziców i nauczycieli. Obejmujemy wsparciem kilkaset osób rocznie. Środki z 1,5% stanowią w ostatnich latach ponad 70% budżetu Fundacji.

W ubiegłym roku, dzięki tym środkom, prowadziliśmy m.in. projekt Równość w Szkole – działania na rzecz praw osób bezwyznaniowych oraz wspieraliśmy osoby oskarżone o tzw. obrazę uczuć religijnych. Zajmowaliśmy się świeckością państwa, odpowiadając na bieżące potrzeby i sytuacje: interweniowaliśmy w samorządach, których władze mają trudność z odróżnieniem gminy od parafii, konsultowaliśmy likwidację Funduszu Kościelnego (bez dodatkowych przywilejów dla kościołów) oraz zmiany w ustawie – Kodeks karny. Pracowaliśmy nad ulepszeniem stron internetowych naszych projektów – Równości w Szkole i Etyki w Szkole, otworzyliśmy nowy projekt wraz z jego stroną internetową – eutanazja.info, braliśmy udział w konferencjach i spotkaniach, takich jak Dni Ateizmu, Konferencja „Rozdział państwa od Kościoła katolickiego” czy ASP na Pol’and’Rock.

Projekt Równość w Szkole prowadzimy od 2014 roku. Obejmuje on codzienne poradnictwo prawne i wsparcie interwencyjne dla osób doświadczających naruszeń wolności sumienia, dyskryminacji, indoktrynacji i wymuszania uczestnictwa w praktykach religijnych w szkołach publicznych. Przeciwdziałamy tym praktykom m.in. przez podnoszenie świadomości prawnej i prawnoczłowieczej, ze szczególnym uwzględnieniem wolności sumienia w społecznościach szkolnych z jednej strony oraz wśród decydentów w szkołach publicznych i instytucjach nadzoru z drugiej. Podejmujemy interwencje w szkołach oraz instytucjach kontrolnych odpowiedzialnych za oświatę. W 2025 roku udzieliliśmy bezpośredniego wsparcia informacyjno-prawnego ponad 400 osobom, doradzaliśmy oraz udostępnialiśmy wzory pism osobom interweniującym indywidualnie z naszym wsparciem, jak również wysyłaliśmy pisma o charakterze interwencyjnym.

Rozumiejąc potrzebę usprawniania systemów, w tym ograniczania biurokracji, zwracamy jednocześnie uwagę na problem, który w kilkuletniej perspektywie może powstrzymać aktywizm społeczny i znacznie osłabić społeczeństwo obywatelskie.

Mechanizm odpisów 1% (podwyższonego do 1,5%) wprowadzono w 2004 roku, aby wspierać finansowo organizacje pożytku publicznego (OPP) w ich działalności społecznej, edukacyjnej i charytatywnej, zwiększając jednocześnie obywatelską kontrolę nad częścią środków publicznych. Podstawowym celem było umożliwienie obywatelom bezpośredniego decydowania o przeznaczeniu części podatku dochodowego (PIT) na wskazane cele społeczne oraz zapewnienie organizacjom pozarządowym stabilnych źródeł finansowania działań statutowych.

Organizacje pozarządowe stanowią fundament państwa demokratycznego, wspierają społeczeństwo i kontrolują instytucje publiczne – niezależnie od politycznej opcji aktualnej władzy. Trudno wyobrazić sobie bez nich nowoczesne państwo i dobrze funkcjonujące społeczeństwo. Wyrażamy głęboką nadzieję, że sprawne i dynamiczne funkcjonowanie sektora pozarządowego – dziś i w przyszłości – jest również przedmiotem troski obecnego rządu.

Pragniemy zwrócić uwagę, że automatyzacja rozliczenia podatkowego działa w praktyce poprzez tzw. efekt domyślny – im mniejszy wysiłek wymagany od podatnika, tym częściej akceptuje on wstępnie wypełniony formularz bez wprowadzania zmian. Jeżeli w domyślnym widoku usługi Twój e-PIT nie znajdzie się wyraźna informacja o możliwości wskazania organizacji pożytku publicznego, znaczna część podatników – w szczególności tych, którzy dotychczas rozliczali się za pośrednictwem programów zewnętrznych aktywnie podpowiadających ten krok – przestanie z mechanizmu 1,5% korzystać. Skutkiem będzie nie tylko spadek wpływów dla sektora pozarządowego jako całości, ale przede wszystkim dla mniejszych, wyspecjalizowanych organizacji, które nie dysponują budżetami na kampanie reklamowe i opierają swoją rozpoznawalność na bezpośredniej komunikacji z podatnikami w trakcie rozliczenia. W naszej ocenie ryzyko to ma charakter mierzalny i wymaga wbudowania w projektowane rozwiązanie konkretnych zabezpieczeń, których propozycje przedstawiamy poniżej.

W związku z zagrożeniami dla sektora pozarządowego związanymi z planowanymi zmianami mechanizmu odpisów 1,5% – tj. sposobem automatyzacji wypełniania formularzy PIT – postulujemy:

1. Stworzenie bezpiecznego i jednolitego API umożliwiającego pełną integrację zewnętrznych programów do rozliczeń PIT z systemem Twój e-PIT – obejmującą zarówno odczyt wstępnie wypełnionych danych podatnika, jak i złożenie gotowego rozliczenia z powrotem do systemu rządowego po jego podpisie. Otwarte API powinno działać na wzór rozwiązań wdrożonych w sektorze bankowym po dyrektywie PSD2 i zapewniać podatnikom realną swobodę wyboru narzędzia, za pomocą którego rozliczają się z urzędem skarbowym, bez utraty dostępu do danych zgromadzonych w usłudze Twój e-PIT.
2. Przeprowadzenie rzetelnej oceny ryzyka postulowanych zmian pod kątem ich wpływu na wpływy z odpisów 1,5% oraz na rozwój społeczeństwa obywatelskiego.
3. Wprowadzenie do formularzy usługi Twój e-PIT dwóch komplementarnych rozwiązań wspierających mechanizm 1,5%:
   1. umieszczenia w głównym widoku formularza – a nie w sekcji opcjonalnej, podstronie lub kroku dodatkowym – widocznej i przejrzystej informacji o możliwości wskazania organizacji pożytku publicznego, której podatnik chciałby przekazać 1,5% podatku, wraz z wyszukiwarką OPP zintegrowaną z formularzem;
   1. wprowadzenia mechanizmu automatycznego powielania wyboru OPP dokonanego przez podatnika w roku poprzednim, z wyraźną i łatwo dostępną opcją zmiany organizacji lub rezygnacji ze wskazania. Podatnik powinien być każdorazowo informowany, że jego dotychczasowy wybór zostanie zachowany, jeżeli nie wprowadzi zmian.
4. Umożliwienie osobom wykluczonym cyfrowo – a także seniorom dotychczas rozliczającym się w formie papierowej – korzystania z nieodpłatnego wsparcia udzielanego przez wskazanych pracowników urzędów skarbowych, w celu zmiany dyspozycji co do wybranej organizacji pozarządowej lub wskazania jej po raz pierwszy.
5. Uwzględnienie organizacji pozarządowych na liście podmiotów, z którymi rząd konsultuje wprowadzane zmiany, oraz kontynuowanie konsultacji z trzecim sektorem na dalszych etapach prac legislacyjnych. Obecnie wśród 25 podmiotów wskazanych do konsultacji nie ma żadnej organizacji pozarządowej reprezentującej trzeci sektor; zabrakło również federacji NGO, Rady Działalności Pożytku Publicznego oraz organizacji wspierających działania trzeciego sektora, takich jak Instytut Wsparcia Organizacji Pozarządowych. Na liście brakuje także organizacji, których podstawowym celem jest dbałość o stan demokracji i przestrzeganie praw człowieka.

Z wyrazami szacunku
Dorota Wójcik
prezeska zarządu