Rekolekcje – pytania i odpowiedzi

REKOLEKCJE – PYTANIA I ODPOWIEDZI

Jestem nauczycielem (ateistą). Koleżanki i koledzy przekonują mnie, że moim obowiązkiem jest opieka nad uczniami podczas rekolekcji. Czy to prawda?

Na podstawie § 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii, które reguluje organizację rekolekcji, rodzice (lub odpowiednio uczniowie po ukończeniu 18 roku życia) mogą wyrazić pisemną wolę zwolnienia z zajęć szkolnych na czas rekolekcji, a szkoła powinna odnotować takie zwolnienie w dokumentacji szkolnej.

Z chwilą zwolnienia ucznia z zająć szkolnych opiekę nad uczniem przejmuje podmiot prawa cywilnego odpowiedzialny za organizację rekolekcji tj. proboszcz parafii właściwego kościoła, na terenie której znajduje się szkoła. 

Organizatorem rekolekcji nie jest szkoła czy katecheta, lecz proboszcz parafii Kościoła Katolickiego, która ma osobowość prawną, a zatem może przyjąć odpowiedzialność cywilną za przebieg rekolekcji i bezpieczeństwo uczniów przebywających pod opieką proboszcza i osób, którymi się posługuje tj. księży, zakonnic i katechetów lub katechetek. “Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 pkt 5 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego, jednostką Kościoła Katolickiego mającą osobowość prawną jest parafia, a jej organem – proboszcz. Powyższy przepis pozostaje w związku z kanonem 532, według którego proboszcz występuje w imieniu parafii w załatwianiu wszystkich czynnościach prawnych“; (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 2004 r., IV CK 108/03). Odpowiednie regulacje dotyczą również parafii pozostałych kościołów, których działalność jest regulowana ustawowo przez Rzeczpospolitą Polską.

Jednocześnie zgodnie z § 10 Rozporządzenia “w czasie trwania rekolekcji szkoła nie jest zwolniona z realizowania funkcji opiekuńczej i wychowawczej“, a zatem ma zapewnić uczniom, którzy nie zostali zwolnieni z zajęć szkolnych przez rodziców (lub po ukończeniu 18 lat sami nie zwolnili się z zajęć szkolnych) realizowanie funkcji wychowawczych lub opiekuńczych.

Powyższe stanowisko prezentował Minister Edukacji Narodowej już poprzednio, w piśmie z dnia 27 czerwca 2017 r. skierowanym do Fundacji wskazując, że uczniowie nieuczestniczący w rekolekcjach “są zobowiązani do udziału w zajęciach szkolnych odbywających się w godzinach ustalonego stałego planu zajęć i mają odnotowywany fakt obecności na tych zajęciach. Nieuprawnione jest więc informowanie rodziców, że w czasie rekolekcji nie ma zajęć – z wyjątkiem sytuacji, gdy wszyscy uczniowie szkoły uczęszczają na religię”.

Z powyższych przepisów wynika, że w czasie rekolekcji wielkopostnych w szkołach publicznych zajęcia dydaktyczno-wychowawcze odbywają się zgodnie z planem i obecność uczniów jest odnotowywana w dzienniku lekcyjnym. Jeśli są to dni dodatkowo wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych w rozumieniu § 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz.U.2017.1603 z dnia 28.08.2017 r.), szkoła organizuje zajęcia wychowawczo-opiekuńcze, na które rodzice mogą, ale nie muszą posłać dzieci, których obecność jest odnotowywana w dzienniku zajęć w świetlicy.

W ubiegłych latach nauczyciele przekazywali do fundacji skargi, z których wynika, że dyrektorzy szkół wydawali nauczycielom polecenia – lub przekazywali “dorozumiane oczekiwanie” – sprawowania opieki nad uczniami w czasie rekolekcji organizowanymi przez proboszcza parafii podejmującego się organizowania rekolekcji, co prowadziło do poddawania nauczycieli “wbrew ich woli czynnościom, które stanowią formę praktyki religijnej“. Takie zachowania dyrektorów szkół stanowią naruszenie dóbr osobistych nauczycieli. (tak orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt II CSK 1/13). Niezależne od tego wskazujemy, że powyższe przypadki powinny być kwalifikowane jako naruszenie art. 11 zn 1 Kodeksu pracy tj. obowiązku szanowania godności i innych dóbr osobistych pracownika a także w przypadkach skrajnych przybierają postać mobbingu w rozumieniu art. 94 zn 4 Kodeksu pracy.

W związku ze zmienionymi w 2017r. przepisami § 10 rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii, na wniosek  i po myśli Przewodniczącego Komisji Wychowania Katolickiego Komisji Episkopatu Polski, nie powinno już budzić wątpliwości, że z chwilą zwolnienia ucznia na wniosek rodziców (lub ucznia powyżej 18 roku życia), to organizator rekolekcji tj. proboszcz parafii miejsca lokalizacji szkoły odpowiada w całości za przebieg rekolekcji, w tym za bezpieczeństwo uczniów, a w czasie rekolekcji szkoła normalnie realizuje program zajęć, nawet w przypadkach, gdy większość lub znaczna część uczniów uczestniczy w tym samym czasie w rekolekcjach.

Tym samym nie powinny się już powtarzać zdarzenia polegające na bezpośrednim lub pośrednim przymuszaniu nauczycieli do uczestniczenia w praktykach religijnych  w czasie wykonywania ich pracy.

 

“Syn dziś przyniósł mi karteczkę “INFORMUJĘ, ŻE MOJE DZIECKO ….. NIE BĘDZIE UCZESTNICZYŁO W REKOLEKCJACH WIELKOPOSTNYCH W DNIACH …..”

Minister Edukacji Narodowej w piśmie z dnia 27 czerwca 2017 r. skierowanym do Fundacji wskazuje, że uczniowie nieuczestniczący w rekolekcjach „są zobowiązani do udziału w zajęciach szkolnych odbywających się w godzinach ustalonego stałego planu zajęć i mają odnotowywany fakt obecności na tych zajęciach. Nieuprawnione jest więc informowanie rodziców, że w czasie rekolekcji nie ma zajęć – z wyjątkiem sytuacji gdy wszyscy uczniowie szkoły uczęszczają na religię”.

Pełną treść pisma znajdą Państwo tutaj: link

Z powyższych przepisów wynika wprost, że w czasie rekolekcji w szkołach publicznych zajęcia dydaktyczno-wychowawcze odbywają się zgodnie z planem i obecność uczniów jest odnotowywana w dzienniku lekcyjnym. Jeśli są to dni dodatkowo wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych w rozumieniu § 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego (Dz.U.2017.1603 z dnia 28.08.2017 r.), szkoła organizuje zajęcia wychowawczo-opiekuńcze, na które rodzice mogą, ale nie muszą posłać dzieci (ich obecność jest wówczas odnotowywana w dzienniku zajęć w świetlicy). 

Pytanie o nieuczestniczenie w praktykach religijnych narusza Konstytucję RP art. 57 ust. 7 “Nikt nie może być obowiązany przez organy władzy publicznej do ujawnienia swojego światopoglądu, przekonań religijnych lub wyznania” Art. 57 ust. 6 “Nikt nie może być zmuszany do uczestniczenia ani do nieuczestniczenia w praktykach religijnych.”

Szkoła nie ma prawa przedstawiać oświadczeń jak wyżej. Prosimy o zgłaszanie Fundacji podobnych przypadków w celu powiadomienia dyrektorów szkół o naruszeniu prawa.

 

“W szkole naszego dziecka rekolekcje organizowane są podczas lekcji w szkole. Szkoła nakazuje przebywanie wówczas na świetlicy. Czy to jest zgodne z prawem? Czy można coś z tym zrobić? Czy można podjąć jakieś kroki, dzięki którym dziecko będzie w tym czasie mieć zajęcia dydaktyczne?”

 

Jak pisaliśmy powyżej, w opinii ministerstwa edukacji uczniowie nieuczestniczący w rekolekcjach „są zobowiązani do udziału w zajęciach szkolnych odbywających się w godzinach ustalonego stałego planu zajęć i mają odnotowywany fakt obecności na tych zajęciach”. Szkoła nie ma prawa żądać obecności dziecka w świetlicy, jeśli zajęcia dydaktyczne zostały odwołane. Wówczas szkoła ma obowiązek zapewnić uczniom opiekę ale rodzice nie mają obowiązku z tej opieki korzystać. Szkoła nie powinna umieszczać adnotacji o nieobecności czy zwolnieniu do oficjalnego dziennika zajęć, gdyż można uznać to za fałszowanie dokumentacji (odnotowuje się obecność/nieobecność na zajęciach których faktycznie nie było).
Doradzamy zwrócenie się do dyrekcji szkoły z prośbą o zorganizowanie zajęć dydaktycznych w czasie rekolekcji. Wzór pisma:
WNIOSEK O PRZEPROWADZENIE ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH W CZASIE REKOLEKCJI

W imieniu własnym (lub np. kilku rodziców uczniów klasy) … zwracam się z prośbą o zorganizowanie i przeprowadzenie zajęć dydaktycznych w czasie rekolekcji wielkopostnych w dniach … b. r.

Zgodnie z planem zajęć rekolekcje wielkopostne przypadają na trzecią godzinę lekcyjną przez 3 dni, co odpowiada zajęciom z matematyki i j. polskiego. Zgodnie z § 10 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r., w okresie rekolekcji wielkopostnych uczniowie szkół są jedynie zwolnieni z zajęć szkolnych, lecz nie są to dni wolne od zajęć dydaktycznych. Takie stanowisko prezentował Minister Edukacji Narodowej między innymi w piśmie z dnia 27 czerwca 2017 r. skierowanym do organizacji pozarządowej, zajmującej się zagadnieniem równego traktowania w szkole, wskazując, że uczniowie nieuczestniczący w rekolekcjach „są zobowiązani do udziału w zajęciach szkolnych odbywających się w godzinach ustalonego stałego planu zajęć i mają odnotowywany fakt obecności na tych zajęciach. Nieuprawnione jest więc informowanie rodziców, że w czasie rekolekcji nie ma zajęć – z wyjątkiem sytuacji gdy wszyscy uczniowie szkoły uczęszczają na religię”.

Czas rekolekcji wielkopostnych mógłby być uznany za  dni dodatkowo wolne od zajęć dydaktyczno-wychowawczych w rozumieniu § 5 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie organizacji roku szkolnego,  wówczas szkoła byłaby zobowiązana jedynie do organizacji zajęć wychowawczo-opiekuńczych, pod warunkiem, że do dnia 30 września 2018 r. dyrekcja poinformowała nauczycieli, uczniów oraz ich rodziców o ustalonych w danym roku szkolnym dodatkowych dniach wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych (ust. 3 ww. Rozporządzenia) co nie nastąpiło, ponieważ informacja o przebiegu rekolekcji została ogłoszona …….

Ponadto zgodnie z ww. Rozporządzeniem z chwilą zwolnienia ucznia z zajęć szkolnych opiekę nad uczniem przejmuje podmiot prawa cywilnego odpowiedzialny za organizację rekolekcji tj. proboszcz parafii właściwego kościoła, na terenie której znajduje się szkoła. Organizator rekolekcji może zaangażować do pomocy rodziców i nieuzasadniona jest konieczność udziału nauczycieli w rekolekcjach. W związku z tym proszę/prosimy o dyspozycyjność podczas rekolekcji nauczycieli matematyki i j. polskiego w celu prowadzenia odpowiednich zajęć w klasie.

Wyrażam nadzieję na pozytywne rozpatrzenie niniejszej prośby i proszę o odpowiedź z zachowaniem formy pisemnej.

Więcej informacji w sprawie odsyłania uczniów nieuczestniczących w lekcjach religii do świetlicy w czasie rekolekcji znajdziesz tutaj: https://wolnoscodreligii.pl/wp/usprawiedliwianie-nieobecnosci-w-szkole-w-czasie-rekolekcji/

Jeśli sposób organizowania rekolekcji uwłacza Twojej osobistej godności, naraża dziecko na ostracyzm ze strony grupy rówieśniczej lub społeczności lokalnej, a przede wszystkim wskazuje na nierówne traktowanie ze względu na wyznanie (bądź jego brak) przez władze publiczne doradzamy zwrócenie się ze skargą do kuratora oświaty i wysłanie pisma do wiadomości Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Ministra Edukacji Narodowej.

Wzór pisma do kuratorium dot. dyskryminacji w szkole do pobrania: https://www.rownoscwszkole.pl/do-pobrania